Trump liderliğindeki Washington yönetimi, Tahran ile varılan ön anlaşmanın metnini cuma gününden önce yayımlayabilir. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, söz konusu metnin yaklaşık bir buçuk sayfadan oluşan genel bir çerçeve sunduğunu belirtti. Cuma günü Cenevre kentinde resmiyet kazanacak olan ABD-İran mutabakatı, Hürmüz Boğazı'nın aynı gün yeniden ulaşıma açılmasını öngörüyor. Fransa ev sahipliğindeki G7 zirvesinde salı günü Mısır, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri liderlerinin katılımıyla özel bir İran oturumu gerçekleşiyor.
Anlaşma metnini Trump ve Vance ile birlikte İran Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf imzaladı. ABD idari yetkilileri, nükleer programa yönelik teknik müzakerelerin bu hafta içinde başlayacağını ilan etti. Yaptırımların esnetilmesi ve dondurulan varlıkların serbest bırakılması, Tahran yönetiminin taahhütlerine uyma şartına bağlı kalıyor. Söz konusu ABD-İran mutabakatı metninin ilk paragrafı, İran tarafının bölgesel barış ve istikrara katkı sağlama sözünü içeriyor.
Belgeye göre Tahran, silahlı organizasyonlara sağladığı finansal desteği tamamen kesmeyi kabul ediyor. Vance, ABD-İran mutabakatı metninin İran için nükleer silah geliştirmemeye yönelik doğrulanabilir taahhütler barındırdığını vurguladı. İngiltere ve Fransa, Hürmüz Boğazı genelindeki ticari gemileri korumak adına savunma misyonu planlıyordu. Trump, küresel deniz ticaretinin güvenliği için dış desteğe çok ihtiyaç duymadıklarını açıkladı.
Küresel piyasalarda ABD-İran mutabakatı etkisi
Washington hükümeti, stratejik su yolunda müttefik ülkelere ait birkaç geminin bulunmasını olumlu karşılayacağını bildirdi. Varılan ABD-İran mutabakatı, taraflar arasındaki ateşkes sürecini 60 gün boyunca uzatıyor. Bu zaman zarfında taraflar, nihai barış anlaşmasının detaylarını netleştirmek üzere masada kalacak. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, pazar günü yaptığı açıklamada askeri operasyonların tüm cephelerde derhal durdurulacağını duyurdu.
Ateşkes kararı Lübnan topraklarındaki çatışmaları kapsasa da İsrail ordusunun çekilmesi şartını barındırmıyor. Washington kaynakları, hazırlanan ABD-İran mutabakatı kapsamında Tel Aviv yönetiminin meşru müdafaa hakkını saklı tuttuğunu ifade etti. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, askeri kuvvetlerin Lübnan, Suriye ve Gazze şeritlerinde kalacağını beyan etti. Netanyahu, Tahran rejiminin hiçbir koşulda nükleer silah edinmesine izin vermeyeceklerini yineledi.
Lübnan yerel basınında çıkan haberlere göre, İsrail ordusu anlaşma sonrasındaki ilk ölümcül hava saldırısını gerçekleştirdi. Hizbullah örgütü, bu saldırıya misilleme olarak İsrail mevzilerine füze ve insansız hava araçları fırlattı. Yaşanan gerilime rağmen ABD-İran mutabakatı çerçevesinde ticari gemilerin sevkiyat hareketliliği yeniden başladı. Trump, İran limanlarına uygulanan deniz ablukasının derhal kaldırılması yönünde resmi emir verdi.
Ortadoğu enerji koridorunda sevkiyatlar başlıyor
Sosyal medya hesaplarından paylaşım yapan Trump, petrol yüklü gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişe başladığını iddia etti. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, askeri operasyonların sona erdiğini devlet televizyonundan doğruladı. Garibabadi, Katar merkezli ara bulucuların Tahran kentinde 15 saate varan yoğun görüşmeler yürüttüğünü aktardı. Süreç boyunca yürütülen diplomatik temaslar, mevcut ABD-İran mutabakatı zeminini hazırladı.
İran askeri komutanlığı Hatemül Enbiya Merkez Karargahı, mevcut durumu Washington için bir yenilgi olarak nitelendirdi. Tahran Dışişleri Bakanlığı ise ABD tarafına yönelik derin bir güvensizlik beslemeyi sürdürdüklerini açıkladı. Bakanlık yetkilileri, imzalanan ABD-İran mutabakatı metnini sadece gerilimi azaltmaya yönelik bir adım olarak görüyor. Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, şiddet sarmalını bitirecek pratik adımları memnuniyetle karşıladığını duyurdu.
Müzakerelerdeki ana uyuşmazlık noktalarını uranyum zenginleştirme faaliyetleri ve yaptırımların kaldırılması talebi oluşturuyordu. Tahran yönetimi, söz konusu ABD-İran mutabakatı aracılığıyla dondurulan milyarlarca dolarlık petrol gelirine yeniden erişim sağlamayı hedefliyor. Taraflar, cuma günü İsviçre genelinde yapılacak törenle ABD-İran mutabakatı kapsamındaki detayları resmen dünyaya duyuracak. Vance, Trump'ın metni kamuoyuyla paylaşma konusunda acele edebileceğini sözlerine ekledi.
