Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) tarafından suça sürüklenen çocuklara ilişkin çeşitli yasal düzenlemeler içeren kanun teklifi salı günü Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) sunuldu.
18 maddelik teklifle, kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama gibi ağır suçları işleyen 15-18 yaş arasındaki çocuklar için müebbet hapis cezası verilebilmesinin de önü açılıyor. Ayrıca çocuklar için uygulanan bazı erken tahliye avantajları kaldırılacak.
AK Parti Grup Başkanvekili Leyla Şahin Usta, düzenlemenin suçun önlenmesi, caydırıcılığın artırılması, toplumsal huzurun güçlendirilmesi, infaz adaletinin sağlanması ve çocukların korunmasını amaçladığını söyledi.
Kanun teklifinin Meclis tatile girmeden Genel Kurul'dan geçirilmesi hedefleniyor.
12-15 yaş grubunda ceza üst sınırları yükseliyor
Teklif, 12-15 yaş arasındaki çocuklara verilebilecek hapis cezalarının üst sınırlarını da artırıyor.
Buna göre cinayet gibi ağır suçlarda çocuklara verilebilecek en yüksek ceza 15 yıldan 18 yıla çıkarılacak. Diğer suçlarda uygulanan azami hapis cezası ise 7 yıldan 9 yıla yükseltilecek.
Düzenlemeyle hâkimlerin, çocuğun yaşı kadar suçun niteliğini, işlenme biçimini ve sonuçlarını da dikkate alarak daha yüksek ceza belirleyebilmesi amaçlanıyor.
15-18 yaşındakilere ceza indirimi uygulanmayabilecek
Teklifte en dikkat çeken düzenlemelerden biri, 15-18 yaş arasındaki çocuklara yönelik ceza indirimiyle ilgili olacak.
Mevcut uygulamada bu yaş grubundaki çocuklara, yaşlarının küçük olması nedeniyle belirli oranlarda indirim uygulanıyor. Yeni düzenlemeyle hâkime, kasten öldürme veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama gibi suçlarda bu indirimi uygulamama yetkisi verilecek.
Karar verilirken suçun işleniş biçimi, kastın ağırlığı, suçun sonuçları ve sanığın geçmişi dikkate alınacak. Böylece koşulların oluşması halinde çocuk yaştaki sanık hakkında müebbet hapis cezası verilebilecek.
Tekerrür yaşı 18'den 15'e indiriliyor
Kanun teklifi, yeniden suç işleyen çocuklara uygulanacak "tekerrür" hükümlerinde de değişiklik öngörüyor.
Tekerrür hükümlerinin uygulanma yaşı da 18'den 15'e indirilecek. Tekerrür, daha önce işlediği bir suçtan kesinleşmiş mahkumiyeti bulunan kişinin yeniden suç işlemesi halinde "mükerrir" sayılması anlamına geliyor.
Teklife göre, 15 yaşından sonra suç işleyip ceza alan bir çocuk yeniden suç işlemesi halinde, tekrar suç işleyenlere uygulanan daha sıkı infaz hükümlerine tabi tutulacak.
Bu düzenleme cezanın otomatik olarak artırılması değil, cezanın infaz biçiminin ağırlaşması anlamına geliyor. Mevcut sistemde 18 yaşından önce işlenen suçlar tekerrüre esas alınmazken, teklif bu sınırı 15 yaşa çekiyor.
Düzenlemeyle özellikle suç örgütlerinin çocukları suçta kullanmasının önlenmesi ve tekrar suç işlenmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor.
Çocuğuyla ilgilenmeyen ebeveyne daha ağır ceza
Teklif, çocukların bakımını ve gözetimini ihmal eden ebeveynlere yönelik cezaları da artırıyor.
Çocuğunun bakım, eğitim veya destek ihtiyacını karşılamayan anne ya da babaya verilecek hapis cezasının alt sınırı 1 yıldan 2 yıla çıkarılacak.
Hamile eşini veya hamile olduğunu bildiği kadını terk eden kişiler için öngörülen ceza da 6 aydan 2 yıla kadar hapis olacak.
Çocuğun sağlığını, ahlakını veya güvenliğini tehlikeye atan anne ya da babaya verilecek ceza ise 1 yıldan 3 yıla kadar çıkabilecek. Fiilin ihmalle gerçekleştirilmesi durumunda şikâyet şartı aranmaksızın ceza yarıdan iki katına kadar artırılabilecek.
Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihlali sonucunda çocuğun kasten öldürme veya ağır yaralama suçu işlemesi halinde de ebeveynlere verilecek cezanın iki katına kadar yükseltilmesi öngörülüyor.
'Suça sürüklenen çocuk' ifadesi değiştiriliyor
Teklifte terminolojiye ilişkin bir değişiklik de yer alıyor.
Kanunlarda kullanılan "suça sürüklenen çocuk" ifadesinin yerine "adli süreçteki çocuk" tanımı getirilecek. Değişikliğin, soruşturma ve kovuşturma aşamasındaki çocuklar hakkında peşinen suçluluk algısı oluşturulmasının önlenmesi amacıyla hazırlandığı belirtildi.
Teklifin Meclis'te kabul edilmesi halinde düzenlemeler, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girecek. Uygulamanın ayrıntıları ise Cumhurbaşkanı tarafından yürütülecek.
Tartışmanın bir tarafında, özellikle kasten öldürme, ağır yaralama ve örgütlü suçlarda çocuklara uygulanan yaş indirimlerinin caydırıcılığı zayıflattığı görüşü bulunuyor.
Bu görüşü savunanlar, suç örgütlerinin çocukları daha düşük ceza alacaklarını bildikleri için kullandığını, ağır suçlarda hâkime indirim uygulamama yetkisi verilmesinin hem kamu güvenliğini artıracağını hem de tekrar suç işlemeyi azaltacağını ileri sürüyor.
Karşı tarafta ise çocukların gelişim düzeyleri nedeniyle yetişkinlerle aynı ceza mantığıyla değerlendirilmemesi gerektiğini savunan hukukçular ve çocuk hakları örgütleri yer alıyor.
Bu kesim, cezaların ağırlaştırılmasının çocukları suçtan uzaklaştırmak yerine cezaevi ortamında daha fazla kriminalize edebileceğini; asıl önceliğin eğitim, rehabilitasyon, aile desteği ve suça iten koşulların ortadan kaldırılması olması gerektiğini belirtiyor.
Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi de çocukların hapsedilmesinin son çare ve mümkün olan en kısa süreyle uygulanmasını öngörüyor.
