Türkiye'de kadın sağlığı konusunda bilinç düzeyinin yükselmesiyle birlikte koruyucu sağlık hizmetlerine yönelik ilgi de artıyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) verilerine göre son yıllarda kadınların kendi kendine meme muayenesi yapma, mamografi çektirme ve smear testi yaptırma oranlarında önemli yükselişler kaydedildi. Buna karşın, hiç tarama yaptırmamış kadınların oranının hâlâ yüksek olması dikkat çekiyor.
YÜZ KADINDAN 44'Ü YAPMIYOR
TÜİK verilerine göre, 2016 yılında 15 yaş ve üzerindeki kadınların yüzde 60,6'sı hayatında hiç kendi kendine meme muayenesi yapmadığını belirtirken, bu oran 2025 yılında yüzde 44,8'e geriledi. Aynı dönemde ayda bir kez meme muayenesi yapan kadınların oranı yüzde 19,7'den yüzde 23,9'a yükseldi. Üç ayda bir ve daha uzun aralıklarla muayene yapan kadınların oranlarında da artış görüldü.
MAMOGRAFİ TARAMA ORANLARINDA YÜKSELİŞ
40 yaş ve üzerindeki kadınlarda mamografi taramalarında da ilerleme kaydedildi. 2016 yılında hiç mamografi çektirmemiş kadınların oranı yüzde 56,2 iken, 2025 yılında bu oran yüzde 42,4'e düştü. Son bir yıl içinde mamografi çektiren kadınların oranı yüzde 14,2'den yüzde 16,7'ye yükselirken, daha uzun aralıklarla tarama yaptıran kadınların oranlarında da artış yaşandı.
Rahim ağzı kanserinin erken teşhisinde büyük önem taşıyan smear testi yaptırma oranlarında da yükseliş gözlendi. 2016 yılında 15 yaş ve üzerindeki kadınların yüzde 69,3'ü hiç smear testi yaptırmadığını belirtirken, bu oran 2025 yılında yüzde 59'a geriledi. Son bir yıl içinde test yaptıranların yanı sıra farklı aralıklarla düzenli tarama yaptıran kadınların oranlarında da artış kaydedildi.
OECD'nin "Health at a Glance 2025" raporuna göre, erken teşhis kanser ölümlerinin azaltılmasında kritik rol oynuyor. Ancak Türkiye'de meme kanseri taramasına katılım oranı yüzde 37 seviyesinde bulunurken, OECD ortalaması yüzde 55 olarak kaydedildi.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2022 yılında dünya genelinde yaklaşık 2,3 milyon kadına meme kanseri tanısı konuldu ve yaklaşık 670 bin kişi yaşamını yitirdi. Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı'nın (IARC) projeksiyonlarına göre mevcut eğilimlerin sürmesi halinde 2050 yılında yıllık yeni meme kanseri vaka sayısının 3,2 milyona ulaşması bekleniyor.
KANSER KAYNAKLI ÖLÜMLER ARTIYOR
TÜİK verilerine göre Türkiye'de meme kanseri nedeniyle yaşamını yitiren kadın sayısı 2018 yılında 4 bin 191 iken, 2024 yılında 4 bin 693'e yükseldi. Rahim, rahim ağzı, tüp ve yumurtalık kanserlerini kapsayan kadın genital organ kanserleri nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı ise aynı dönemde 3 bin 288'den 3 bin 456'ya çıktı.
Böylece kadın hastalıkları kaynaklı kanserler nedeniyle hayatını kaybeden kadın sayısı 2018'de 7 bin 479 iken, 2024 yılında 8 bin 149 olarak kayıtlara geçti.
Lokman Hekim Üniversitesi Ankara Hastanesi Kadın Doğum ve Jinekolojik Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Vakkas Korkmaz, son yıllarda kadın sağlığı konusunda farkındalığın belirgin şekilde arttığını söyledi.
Korkmaz, Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü tarama programları, Kanser Erken Teşhis Tarama ve Eğitim Merkezleri'nin (KETEM) yaygınlaşması, aile hekimliği uygulamaları ve dijital platformlarda sağlık içeriklerinin daha görünür hale gelmesinin bu artışta etkili olduğunu belirtti.
Ancak tarama oranlarının hâlâ yeterli seviyede olmadığını vurgulayan Korkmaz, "Özellikle kadın kanserlerinde erken tanı hayat kurtarır. Farkındalıktaki artışın düzenli tarama alışkanlığına dönüşmesi en önemli hedefimiz olmalı" dedi.
TARAMALAR ÜCRETSİZ YAPILI
YORSağlık Bakanlığı, meme ve rahim ağzı kanserleri başta olmak üzere çeşitli kanser türlerine yönelik taramaları ücretsiz olarak sürdürüyor. Taramalar; KETEM'lerde, Toplum Sağlığı Merkezleri'nde, Sağlıklı Hayat Merkezleri'nde, Aile Sağlığı Merkezleri'nde ve mobil kanser tarama araçlarında gerçekleştiriliyor. Kırsal bölgelerde yaşayan vatandaşlara da mobil sağlık araçlarıyla hizmet sunuluyor.
