1957'de, Batı ile Doğu bloklarının arasında çıkan kriz, Türkiye'nin Suriye sınırına asker yığmasına sebep oldu.
Krizin arkasında, Suriye ordusunda yapılan bir atama yer alıyordu. Suriye hükümetinin ordu komutanlığına Sovyet yanlısı olduğu iddia edilen Albay Afif el-Bizri'yi ataması, Batı'da, Şam'ın komünizme geçtiği değerlendirmesine yol açtı.
HÜKÜMETİ DÜŞÜRME ÖNERİSİ
Durumdan rahatsız olan Irak, Ürdün ve Lübnan gibi bölge ülkelerinde, Suriye hükümetini düşürme fikri tartışılıyordu.
Suriye'nin Sovyetler Birliği'nden silah alması, ABD'nin Suriye Büyükelçiliği'nin 12 Ağustos 1957'de Suriye ordusu tarafından kuşatılması ve ABD'li üç diplomatın sınır dışı edilmesi de gerilimi besledi.
BEYAZ SARAY'DA TOPLANTI
21 Ağustos 1957'de, Beyaz Saray'da ABD Başkanı Dwight D. Eisenhower'ın da katıldığı bir toplantı yapıldı. Toplantıda, bölge ülkelerinin Suriye'ye müdahale etmemesi durumunda Sovyetler Birliği'nin bölgede etkin güç olacağı belirtildi.
Birleşik Krallık Başbakanı Harold Macmillan da 28 Ağustos'ta ABD Dışişleri Bakanı Foster Dulles'e yazdığı mektupta, Sovyetler Birliği Devlet Başkanı Nikita Kruşçev'i "Stalin'den bile tehlikeli" olarak nitelendirdi. Macmillan ayrıca, Sovyetler'in bölgede güç kazanmasının önüne geçilmesi gerektiğini savundu.
2 Eylül'de ise Dışişleri Bakanı Dulles, Suriye'nin komşularının, müdahale edilmezse iki ay içinde komünistlerin Şam'ı ele geçireceği kanaatinde buluştuklarını söyledi.
SURİYE SINIRINDA TÜRK ASKERLERİ
4 Eylül'den itibaren Türk Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı, Suriye sınırına piyade birlikleri, tanklar ve uçaklar sevk etmeye başladı. Gerekçe, "askerî tatbikat" olarak sunuldu.
Buna cevaben, Sovyetler Birliği ile Bulgaristan, Türkiye sınırlarında askerî manevralar düzenledi; Moskova, en tecrübeli komutanlarını Türkiye sınırına göndereceğini bildirdi. Mısır ise Türkiye'ye karşı Suriye sınırına askerlerini yolladı.
TÜRKİYE'DEKİ ATMOSFER
"Bir Darbeci Subayın Anıları" isimli kitabında Kurmay Albay Adnan Çelikoğlu, bu dönemde Türkiye'deki atmosferi, "O zamanki Suriye, çok karışık durumda bulunuyordu ve Türk ordusunun kurtarıcı olarak karşılanacağı düşüncesi vardı" ifadeleriyle tanımlıyor.
Çelikoğlu, sınırdaki askerlerin operasyon için hazır durumda bulunmadığı bilgisinin kendisiyle paylaşıldığını belirtiyor. Dönemin Millî Savunma Bakanı Hasan Şemi Ergin'in de sınıra giderek bunu kendi gözleriyle gördüğünü aktarıyor.
'SİZ EŞEKLERE ALIŞIKSINIZ'
Bu esnada, harekâtın neden başlamadığını öğrenmek için, ABD Askerî Yardım Heyeti Başkanı General Meed, Türkiye'ye gelir. Çelikoğlu, Genelkurmay Başkanlığı'nda yapılan toplantıda yaşananları şöyle aktarıyor:
"Ben bu toplantıya katılmadım. Ama toplantı sonunda arkadaşlar, bakanın (Hasan Şemi Ergin) yürekli çıkışını bana aktardılar. Ergin böyle konularla övünmeyecek kadar karakterli idi. Amerikan generali, harekâtın hemen başlamasını istemiş, Genelkurmay ikmal için 2000 kamyon gerektiğini ileri sürmüş. Amerikalı, 'Siz alışıksınız, eşeklerle ikmal yaparsınız' demiş. Bakan buna gereken yanıtı vermiş. Durum hükümete bildirildi ve harekâtın yapılmasından vazgeçildi. Bu suretle Türk ordusu, Suriye işgalinden ve ilerde düşeceği zor durumdan kurtulmuş oldu."
SİNİRLER YATIŞTI
Gerilimli toplantının yanında, Sovyetler Birliği'nin Suriye'ye askerî yardımda bulunacağını resmen ilân etmesi de ABD'yi caydırdı. Kruşçev'in anılarına göre, bu uyarının ardından ABD, 22 Ekim'de Türkiye'ye savaş hazırlıklarını durdurmasını önerdi. 29 Ekim'de Kruşçev, Moskova'daki Türkiye büyükelçiliğine bir ziyaret düzenleyerek ılımlı mesajlar verdi. Böylelikle, Türkiye'nin öne atıldığı krizde tansiyon dinmiş oldu.
Odatv.com
