Gündelik hayatın koşturmacası, yoğun iş temposu ve stres zaman zaman hepimize aynı şeyi yaşatıyor: "Anahtarımı nereye koydum?", "Bu odaya ne almaya gelmiştim?" veya "Tanıdık bir yüz ama adı neydi?"
Peki, sıkça yaşadığımız bu unutkanlık anları yaşlanmanın ya da yoğunluğun doğal bir sonucu mu, yoksa ciddi bir nörolojik rahatsızlığın ilk habercisi mi? Nöroloji uzmanları, neyin "normal" kabul edildiğini ve hangi durumlarda vakit kaybetmeden bir uzmana başvurulması gerektiğini açıklıyor.
Normal unutkanlık nedir?
Yaşlandıkça veya zihinsel olarak yorulduğumuzda beynimizin bilgi işleme hızı hafifçe yavaşlayabilir. Bu tür unutkanlıklar genellikle geçicidir ve kişinin günlük yaşamını sürdürmesine engel olmaz.
Sağlıklı ve normal kabul edilen durumlar:
- Arada sırada eşyaların yerini unutmak (ancak iz sürerek bulabilmek),
- Yakın zamanda tanışılan birinin adını hatırlamakta zorlanmak,
- Bir konuya odaklanmışken yapacağı başka bir işi kısa süreliğine unutmak,
- Sözcüklerin bazen "dilinin ucuna gelip" o an çıkmaması,
- Haftanın gününü bir anlığına karıştırıp sonradan hatırlamak.
Uzman görüşü: Normal unutkanlıkta kişi unuttuğu şeyi genellikle daha sonra hatırlar veya bir ipucu verildiğinde anımsar.
Ne zaman doktora görünmelisiniz?
Unutkanlık tek başına bir hastalık değil, bir semptomdur. Eğer unutkanlık kişinin iş, sosyal veya ev hayatını olumsuz etkilemeye başladıysa bu durum bir uyarı sinyali olarak görülmelidir.
Kırmızı bayraklar: Ertelemeden doktora başvurmanız gereken durumlar
- Yakın geçmişi unutmak: Aynı soruları tekrar tekrar sormak veya az önce gerçekleşen bir konuşmayı tamamen unutmak.
- Bildik yollarda kaybolmak: Yıllardır yaşadığı mahallede veya sık gittiği yerlerde yönünü kaybetmek.
- Günlük işleri yapmakta zorlanmak: Yemek pişirmek, fatura ödemek veya basit bir ev aletini çalıştırmak gibi rutin görevleri tamamlayamamak.
- Eşyaları aklın almayacağı yerlere koymak: Ütüyü buzdolabına, anahtarları şekerliğe koymak ve bunları oraya koyduğunu hatırlayamamak.
- Kişilik ve davranış değişiklikleri: Durduk yere aşırı şüpheci, kaygılı, agresif veya içine kapanık bir hale gelmek.
- Kelime bulma ve konuşma güçlüğü: Cümle kurarken doğru kelimeleri bulmakta belirgin bir şekilde zorlanmak ve sohbeti takip edememek.
Unutkanlığın altında yatan diğer nedenler
Her unutkanlık Alzheimer veya demans (bunama) anlamına gelmez. Zihinsel bulanıklık ve unutkanlığın arkasında tedavi edilebilir birçok tıbbi neden de yatabilir:
- Vitamin eksiklikleri: Özellikle B12 ve D vitamini eksikliği
- Tiroid bozuklukları: Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi)
- Kronik stres, depresyon ve anksiyete: Zihinsel odaklanmayı doğrudan engeller
- Uyku bozuklukları: Uyku apnesi ve yetersiz uyku, hafızanın pekişmesini zorlaştırır
- Yan etkiler: Bazı reçeteli ilaçların kullanımı
