ABD-İsrail ile İran arasında başlayan savaşın üzerinden 100 gün geçti. Hürmüz Boğazı’nın yaklaşık bir buçuk aydır tamamen kapalı olması, yalnızca enerji piyasalarını değil küresel ekonomiyi de sarsıyor. Petrol, doğal gaz ve nakliye maliyetlerindeki sert artış dünya genelinde enflasyon baskısını güçlendirirken, büyüme beklentilerini de aşağı çekiyor.
DÜNYA ENERJİ TİCARETİNİN KALBİNDE KRİZ
Dünya enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kriz, küresel ekonomide derin izler bırakıyor.
Boğazdan normal koşullarda dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20’si, sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin dörtte biri ve küresel gübre ticaretinin yüzde 30’u geçiyor. Ancak ulaşımın durmasıyla birlikte enerji piyasalarında büyük dalgalanmalar yaşandı.
PETROL FİYATLARI ZİRVEYİ GÖRDÜ
Savaş öncesinde varil başına 70 dolar seviyesinde bulunan Brent petrolü, kısa sürede 138 dolara kadar yükseldi. Fiyatlar daha sonra bir miktar gerilese de kriz öncesi seviyelerin belirgin biçimde üzerinde kalmaya devam etti.
Yükselen enerji fiyatları yalnızca petrolü değil, doğal gaz, gübre, dizel ve hava yakıtı maliyetlerini de artırdı. Bu durum sanayiden tarıma kadar pek çok sektörde maliyet baskısını artırdı.
ÜRETİCİLER DE DARBE ALDI
Krizin en dikkat çekici sonuçlarından biri, enerji üreticisi ülkelerin de zarar görmesi oldu. Yüksek fiyatlara rağmen Körfez ülkeleri ihracat kapasitelerinin önemli bir bölümünü kaybetti.
Uluslararası Para Fonu (IMF), Suudi Arabistan’ın büyüme beklentisini aşağı çekerken, Katar’daki doğal gaz tesislerine yönelik saldırılar üretimde aksamalara yol açtı.
EN AĞIR FATURA İTHALATÇILARA
Ekonomistler, en ağır yükü enerji ithalatçısı ülkelerin taşıdığı görüşünde birleşiyor. Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi ekonomiler enerji ihtiyaçlarının büyük bölümünü Körfez kaynaklarından karşılıyor. Artan maliyetler sanayi üretimi ve ekonomik büyüme üzerinde baskıyı artırırken, bazı ülkeler stratejik petrol rezervlerini kullanmaya başladı.
AVRUPA’DA ENFLASYON VE YAVAŞLAMA ENDİŞESİ
Avrupa da krizden ciddi biçimde etkileniyor. Doğal gaz fiyatlarının yüzde 50’ye varan oranda artması, enflasyonun yeniden hızlanabileceği ve ekonomik büyümenin yavaşlayabileceği yönündeki kaygıları güçlendirdi.
STAGFLASYON RİSKİ GÜNDEMDE
Uzmanlara göre kriz artık yalnızca bir enerji sorunu değil. IMF, küresel büyüme tahminini düşürürken enflasyon beklentilerini yükseltti. Ekonomistler, dünyanın düşük büyüme ile yüksek enflasyonun aynı anda yaşandığı “stagflasyon” riskine doğru sürüklendiği uyarısında bulunuyor.
Yüksek enerji fiyatları tüketimi de zayıflatıyor. Çin başta olmak üzere birçok ülkede petrol talebinde düşüş gözlenirken, küresel ticaret büyümesinin de ciddi şekilde yavaşlaması bekleniyor.
KALICI ETKİLER BEKLENİYOR
Hürmüz Boğazı’ndaki kriz, enerji haritalarını, ticaret rotalarını ve ekonomik dengeleri yeniden şekillendiriyor. Uzmanlara göre boğaz yeniden açılsa bile, küresel ekonomide oluşan etkilerin uzun süre hissedilmesi bekleniyor.
