Kuzey Makedonya'nın başkenti Üsküp, kendini sürekli yeniden yaratan bir şehir.
Afrika ve Avrasya tektonik plakaları arasındaki sismik fay hattının yakınında yer alan şehir, 518'de, 1555'te ve son olarak 1963'te meydana gelen büyük depremlerle yerle bir oldu.
Balkan kentinin yüzde 80'inden fazlası yıkılınca, dünya genelindeki 78 ülkeden yardımlar yağdı – aralarında 1945'teki Elbe Günü'nden bu yana ilk kez burada karşılaşan Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği askerleri de vardı.
Bu olay Üsküp'e takma adlarından birini kazandırdı, "uluslararası dayanışma kenti" ve bunun izlerini bugün hâlâ hem çok sayıdaki brütalist yapıda hem de yeniden inşa sürecine katkı verenlere ithaf edilen sokak isimlerinde görmek mümkün.
Kente 2010'larda bu kez insan eliyle başka bir sarsıntı daha yaşattı: Skopje 2014 projesi.
Sözde şehri 1963 öncesindeki görünümüne kavuşturmayı amaçlayan projeyle, çok sayıda modernist binanın cephesi neoklasik bir görünüme büründürüldü, yüzlerce heykel dikildi ve Vardar Nehri'ne üç sahte gemi yerleştirildi (heykellerin ve kalyonların büyük çoğunluğunun Üsküp'le ne ilgisi olduğu ise hâlâ muamma).
Bu proje de şehre pek de hoş olmayan bir lakap getirdi: Avrupa'nın "kitsch başkenti".
Şehir için yeni değişimler de yolda: Üsküp, 2028'de üç Avrupa Kültür Başkenti'nden biri olacak. Ziyaretçileri nelerin beklediğini görmek için mayıs ayında iki günlük bir geziyle şehre gittim.
Üsküp'te görülecek ve yapılacaklar
Büyük İskender heykelini ziyaret edin
Vardar Nehri kıyısının hemen yanında yer alan Makedonya Meydanı şehrin kalbi; Skopje 2014 kapsamında dikilen en gösterişli heykellerden birini de burada bulacaksınız.
Resmi adı "At Üstündeki Savaşçı" olsa da, 10 metrelik bir kaidenin üzerine yerleştirilen ve fıskiyelerle çevrili 12 metrelik bronz heykel, Büyük İskender'i tasvir ediyor.
Ünlü fatih, antik Makedonya Krallığı'na hükmediyordu ve ülkenin "Makedonya" adını kullanması, Yunanistan ile büyük bir krize yol açmıştı. 2018'de iki ülke Prespa Anlaşması'nı imzaladı; bunun sonucunda ülkenin adı Kuzey Makedonya olarak değiştirildi ve heykelin kaidesine, İskender'in "antik Helen tarihinin ve medeniyetinin bir parçası olduğu"nu belirten bir plaka eklendi.
Şehrin köprülerinden geçin
Nehir şehri eski ve yeni olarak ikiye ayırıyor; köprüleri de tıpkı şehir gibi her iki dönemin karışımı.
Kentin simgelerinden Taş Köprü Osmanlı dönemine uzanırken, Sanat Köprüsü ile Makedonya Uygarlıklar Köprüsü Skopje 2014 sırasında inşa edildi.
Hem Sanat Köprüsü hem de Makedonya Uygarlıklar Köprüsü, tahmin edeceğiniz üzere, heykellerle dolu; ilki ünlü sanatçılara, ikincisi ise çeşitli hükümdarlara ve tarihte iz bırakmış kişilere adanmış.
Eski Çarşı'da dolaşın
Üsküp'ün tartışmasız en önemli turistik noktası Eski Çarşı. 12. yüzyıla uzanan bölge, hem Bizans hem Osmanlı döneminde gelişmiş.
Yüzyıllar boyunca tüccarlara hizmet veren Eski Çarşı, camilere, kervansaraylara ve hamamlara ev sahipliği yapıyor; ancak bu yapıların bir kısmı bugün bambaşka amaçlarla kullanılıyor.
Bunlardan biri, eski Daut Paşa Hamamı'nda yer alan Ulusal Galeri; bir diğeri ise artık geleneksel yerel yemekler sunan bir restorana dönüşen Kapan Han.
Hediyelik eşya peşindeyseniz, rotanız kesinlikle burası olmalı. Yalnız yanınızda nakit bulundurun; dükkânların sadece bir kısmı kartla ödeme kabul ediyor.
Makedon Mücadelesi Müzesi'nde ülke tarihini öğrenin
Kuzey Makedonya'nın tarihini şekillendiren tek güç doğa değil; ülkenin bağımsızlık mücadelesini bu müzede ayrıntılı şekilde görebilirsiniz.
Buradaki sergiler, balmumu figürler ve tarihî eserler aracılığıyla 19. ve 20. yüzyılları, Osmanlı İmparatorluğu'na karşı direnişi, Balkan Savaşları'nı ve her iki Dünya Savaşı'nı ele alıyor.
Eski tren garını görün
1963 depreminde tamamen yıkılmayan az sayıdaki binadan biri Eski Tren Garıydı.
Bugün Üsküp Kent Müzesi'ne ev sahipliği yapan binanın dışındaki saat, depremin vurduğu anda, 05.17'de durarak o yıkıcı günü sonsuza dek hatırlatıyor.
Müzenin içinde, kentin en eski yerleşimlerinden günümüze uzanan tarihine; arkeoloji, tarih, etnoloji ve sanat tarihi başlıkları altında yer veriliyor.
Brütalist mimari turuna çıkın
Pek çok binanın cephesi değiştirilmiş olsa da, başkent genelinde hâlâ çok sayıda brütalist yapı bulunuyor; ancak bunların çoğu ana turistik bölgelerin dışında.
Yerel rehber Aleksandra Georgieva'nın düzenlediği bir brütalist mimari turuna katılırsanız, Makedon Bilimler ve Sanatlar Akademisi'nden Postane'nin genel merkezine kadar, bana göre şehrin en çarpıcı (ve en güzel) örneklerini keşfedebilirsiniz.
Mimari tarzdan pek hoşlanmasanız bile, şehrin bambaşka bir bölümünü görecek ve aklınızdaki tüm soruları bir yerliye sorma fırsatı bulacaksınız.
Yeşil pazarda alışveriş yapın
Snackpacking şu sıralar büyük bir trend ve eğer yerel lezzetleri denemek istiyorsanız, rotanız Yeşil Pazar olmalı.
Her gün açık olan pazarda taze meyve-sebze, peynir ve baharat alabilir; börek ya da Makedon usulü kuru fasulye olarak bilinen tavče gravče gibi lezzetleri tadabilirsiniz.
Üsküp Kalesi'nden şehre tepeden bakın
518'deki depremle yıkılan Roma kenti Skupi'nin kalıntıları üzerine 6. yüzyılda inşa edilen Üsküp Kalesi, şehrin en yüksek noktasında yer alıyor.
Alanın etrafında bilgilendirici panolar bulunmadığı için ayrıntılı bir arkeoloji dersi arıyorsanız başka yere bakmanız gerekecek; ama manzara gerçekten nefis.
Aziz Panteleimon Kilisesi'nin fresklerine göz atın
Yine şehre hâkim bir noktada yer alan Aziz Panteleimon Kilisesi'nin geçmişi Bizans dönemine uzanıyor.
Kilise, özellikle İsa'nın ağıt sahnesi olmak üzere freskleriyle öne çıkıyor; çünkü tasvir edilen kişilerin duygularını göstermeleri, o dönem için hayli sıra dışıydı.
Hâlen ibadete açık olan kiliseye, vaftiz törenleri ve düğünler yapılırken girmek için bir süre beklemeniz gerekebileceğini unutmayın.
Üsküp'ten günübirlik geziler
Matka Kanyonu
Ülkenin başlıca turistik noktalarından biri olan Matka Kanyonu, Üsküp'ten arabayla bir saatten az mesafede.
Yapay gölün etrafında yürüyüşe çıkabilir ya da çam kozalağını andıran sarkıtaçlarıyla bilinen Vrelo Mağarası'na uğrayan bir saatlik tekne turuna katılabilirsiniz.
Bölge, Avrupa'nın en derin mağaralarından biri olduğuna inanılan bir oluşum da dahil olmak üzere çok sayıda mağaraya ev sahipliği yapıyor; ancak ziyaretiniz sırasında yalnızca girişini uzaktan görebileceksiniz.
Üsküp'te ne yenir ne içilir
Tavče gravče, Makedon salatası, kırmızı biber ezmesi pindjur ya da börek gibi geleneksel tatları denemek istiyorsanız, adresiniz Eski Çarşı olmalı.
Eski Çarşı'nın dışında, kentin bohem semti Debar Maalo restoran ve barlarla dolu. Bölgenin ünlü olduğu Vranec şarabından bir kadeh söylemeyi unutmayın.
Geleneksel Makedon mutfağı olmasa da Matto Napoletano'ya mutlaka uğramanızı tavsiye ederim. İtalyan restoranı, 2024'te dünyanın en iyi 50 pizza restoranı arasında gösterildi; burada yediğim ve artık zihnimde kalıcı olarak yer eden beş peynirli pizzanın ardından, yemeklerin inanılmaz derecede iyi olduğuna gönül rahatlığıyla kefil olabilirim.
Gece hayatı söz konusu olduğunda, Üsküp'te seçebileceğiniz pek çok bar var. Ancak 2025'te yaşanan bir gece kulübü yangını nedeniyle, güvenlik endişeleri yüzünden birçok mekânın kapılarını kapattığını belirtmekte fayda var.
Bir dahaki geliş nedenim…
Avrupa Kültür Başkenti programının yanı sıra, bir dahaki gelişimde, ziyarete kapalı olduğu için bu kez binemediğim Vodno Milenyum Haçı'na çıkan teleferiği deneyimlemeyi sabırsızlıkla bekliyorum.
Şehrin üzerinde yükselen Milenyum Haçı, Makedonya'da Hristiyanlığın 2 bininci yılı anısına 2002'de açıldı.
Ayrıca otobüsle üç saat uzaklıktaki Ohri Gölü'nü de görmek istiyorum.
Nasıl gidilir
Üsküp Havalimanı'na, düşük maliyetli havayolu Wizz Air ile Barselona, Berlin, Ljubljana, Londra Luton, Madrid ve Roma Fiumicino'nun da aralarında bulunduğu birçok noktadan direkt uçuş var; havaalanına ayrıca Austrian Airlines, easyJet ve Turkish Airlines gibi şirketler de sefer düzenliyor.
Alternatif olarak Arnavutluk'un başkenti Tiran'a uçup oradan dört saat 40 dakikalık bir otobüs yolculuğu yapabilir ya da Bulgaristan'ın başkenti Sofya'dan dört saat süren bir otobüse binebilirsiniz.
İpuçları
Matka Kanyonu'na toplu taşımayla gidecekseniz, dönüşte otobüsün sizi nereden alacağını mutlaka şoföre sorun. Matka Kanyonu kalabalık olabiliyor ve otobüs, sizi bıraktığı noktaya tekrar ulaşamayabilir.
Balkanlar'ı otobüsle daha fazla gezmeyi mi planlıyorsunuz? Biletlerinizi FlixBus veya Gjirafa Travel gibi internet hizmetleri üzerinden ya da doğrudan otogardan satın alabilirsiniz. Online bilet alsanız bile peronlara giriş için 50 denar, yani 85 sentlik otogar ücretini ödemeniz gerektiğini unutmayın.
