Dünya genelinde dış ortam hava kirliliği her yıl dört milyondan fazla erken ölüme yol açıyor ve bu ölümlerin yaklaşık dörtte biri Çin’de gerçekleşiyor. Fosil yakıtla çalışan araçlar; karbonmonoksit, partikül madde ve azot oksit gibi insan sağlığı için tehlikeli bileşikleri atmosfere salarak bu kirliliğin başlıca kaynakları arasında yer alıyor.
Nature'nin haberine göre, yaklaşık on yıl önce elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla birlikte araştırmacılar, araç elektrifikasyonu ile hava kalitesi arasındaki ilişkiyi incelemeye başladı. Modelleme çalışmaları elektrikli araçların kirliliği önemli ölçüde azaltacağını öngörse de, ampirik veriler sınırlıydı. Son dönemde Çin ve ABD’nin Kaliforniya eyaletinde yapılan geniş kapsamlı araştırmalar, elektrikli araç sayısı arttıkça hava kirleticilerinin azaldığını somut olarak ortaya koydu.
DÜNYANIN EN BÜYÜK ELEKTRİKLİ ARAÇ PAZARI
Elektrikli araç üretimi ve satışında dünya lideri olan Çin’de hükümet, son yirmi yılda üretimi ve kullanımı artırmak amacıyla sübvansiyonlar, vergi teşvikleri ve çeşitli programlar için yüz milyarlarca dolarlık yatırım yaptı. Bu politikaların etkisiyle 2025 yılında Çin’de satılan otomobillerin yarısından fazlasını elektrikli araçlar oluşturdu.
Geçen ay yayımlanan ve uydu verilerini kullanan bir çalışma, bu dönüşümün belirli kirleticilerde ciddi düşüş sağladığını ortaya koydu. Bataryalı elektrikli, hibrit ve hidrojen yakıtlı araçları kapsayan “yeni enerji araçlarının” yoğun kullanıldığı 150 şehirde, karbonmonoksit seviyelerinin geleneksel içten yanmalı motorlara kıyasla yüzde 30’dan fazla azaldığı belirlendi. Ayrıca 2,5 mikrometreden küçük ince partikül madde (PM2.5) oranında da yüzde 23’ün üzerinde düşüş tespit edildi.
İYİLEŞEN HAVA KALİTESİ HAYAT KURTARIYOR
Araştırmanın yazarları, söz konusu 150 şehirde hava kalitesindeki iyileşme sayesinde yaklaşık 262 bin erken ölümün önlendiğini hesapladı. Hava kirliliğine uzun süre maruz kalmanın inme, kalp hastalıkları, akciğer kanseri ve solunum yolu enfeksiyonlarına yol açtığı biliniyor.
Çin’deki Wuhan Üniversitesi’nden uzaktan algılama araştırmacısı ve çalışmanın ortak yazarı Qiangqiang Yuan, elde edilen sonuçları “hem cesaret verici hem de düşündürücü” olarak değerlendirdi.
Fosil yakıtlı araçların azalmasının sağlık üzerindeki olumlu etkileri yalnızca Çin ile sınırlı değil. ABD’nin Kaliforniya eyaletinde sıfır emisyonlu araçların hızla yaygınlaşması da azot dioksit seviyelerini düşürerek hava kalitesinde belirgin iyileşme sağladı.
2026’da yayımlanan bir çalışmada, 2019-2023 yılları arasında yaklaşık 1.700 yerleşim bölgesindeki günlük azot dioksit ölçümleri incelendi. Kirlilik eğilimleri ile elektrikli araç kayıtları karşılaştırıldığında, her 200 yeni sıfır emisyonlu araç için azot dioksit seviyelerinin yüzde 1,1 oranında azaldığı belirlendi. Bazı bölgelerde bu düşüş yüzde 4’e kadar ulaştı.
