ABD Başkanı Donald Trump’ın, ABD ile İran arasında varılan mutabakat zaptına Fransa’daki Versay Sarayı’nda imza atması, tarihin en tartışmalı barış anlaşmalarından biriyle aynı mekânda kurulan dikkat çekici paralelliği yeniden gündeme getirdi.
Trump, anlaşmayı; 107 yıl önce dönemin ABD Başkanı Woodrow Wilson’ın Birinci Dünya Savaşı’nı resmen sona erdiren Versay Antlaşması’na imza attığı salonda imzaladı.
Tarihçiler, Versay Antlaşması’nın Almanya’da yarattığı ağır ekonomik ve siyasi sonuçların, Adolf Hitler’in yükselişine zemin hazırlayan etkenlerden biri olduğuna dikkat çekiyor.
Woodrow Wilson, 28 Haziran 1919’da Fransa’daki Versay Sarayı’nda, Birinci Dünya Savaşı’nı sona erdirmek amacıyla hazırlanan antlaşmaya imza attı.
ABD’nin yanı sıra Fransa ve İngiltere’nin de taraf olduğu anlaşma, Almanya ve müttefikleriyle dört yıl süren savaşı resmen bitirdi. Ancak antlaşmanın koşulları, imzalandığı andan itibaren büyük tartışma yarattı.
Anlaşma kapsamında Almanya; savaşın başlamasındaki sorumluluğu kabul etmek, 67 bin kilometrekareyi aşkın toprağından vazgeçmek, yaklaşık 5 milyar dolar savaş tazminatı ödemek, denizaşırı sömürgelerini bırakmak ve silahlı kuvvetlerini ciddi biçimde sınırlandırmak zorunda kaldı.
ALMANYA'YA “DAYATMA” ELEŞTİRİSİ
Versay Antlaşması’nın en çok tartışılan yönlerinden biri, Almanya’nın şartları müzakere etme imkânı bulamaması oldu.
Alman temsilciler, anlaşmaya sert tepki gösterdi. Ancak İtilaf Devletlerinin bir hafta içinde işgal başlatacağı yönündeki tehdidi üzerine belgeyi imzalamak zorunda kaldılar.
Antlaşmanın Almanya’da yarattığı ekonomik sıkıntı, ulusal aşağılanma duygusu ve siyasi istikrarsızlık, sonraki yıllarda aşırı sağın güç kazanmasına zemin hazırladı.
Adolf Hitler de bu toplumsal tepkiyi siyasi destek toplamak için kullandı.
Hitler, iktidara geldikten sonra Versay Antlaşması’nın askeri kısıtlamalarını fiilen yok saydı ve Alman ordusunu yeniden yapılandırdı.
WİLSON, ANLAŞMAYI ABD'DE KABUL ETTİREMEDİ
Versay Antlaşması yalnızca Almanya’da değil, ABD’de de tartışma yarattı.
Wilson’ın anlaşmaya en önemli katkısı olarak görülen Milletler Cemiyeti fikri, ABD Kongresi’nde güçlü bir muhalefetle karşılaştı. Muhalifler, bu yapının Washington’u gelecekte Avrupa’daki ya da dünyanın başka bölgelerindeki savaşlara sürükleyebileceği görüşünü savundu.
Antlaşmanın Kongre tarafından onaylanmasına ilişkin oylamalar 1919 ve 1920 yıllarında iki kez başarısız oldu. Böylece ABD, Versay Antlaşması’na resmen taraf olmadı.
Washington yönetimi, 1921’de Almanya ile ayrı bir barış anlaşması imzaladı.
Wilson, Versay Antlaşması’nın onaylanması için ülke genelinde kapsamlı bir kampanya yürüttü.
Virginia Üniversitesi Miller Center’ın aktardığına göre Wilson, 1919 yazında antlaşmaya destek toplamak amacıyla çok fazla yol kat etti. Ancak yoğun çalışma temposu sağlığını ciddi biçimde etkiledi.
Wilson, 2 Ekim 1919’da ağır bir felç geçirdi. Başkanlığının kalan bölümünde görevlerini yerine getirmekte büyük ölçüde yetersiz kaldı.
Trump’ın ABD-İran mutabakatını aynı tarihi mekânda imzalaması, Versay’ın taşıdığı siyasi ve tarihsel mirası yeniden tartışmaya açtı.
VERSAY ANTLAŞMASI
Versay Barış Antlaşması, I. Dünya Savaşı sonunda İtilaf Devletleri (Müttefik Devletler olarak da bilinir) ile Almanya arasında imzalanan barış antlaşmasıdır.
18 Ocak 1919'da başlayan Paris Barış Konferansı'nda müzakere edilmiş, 7 Mayıs 1919'da son metin Almanlara deklare edilmiş, 23 Haziran'da Alman Parlamentosu'nca kabul edilmiş ve 28 Haziran'da Paris'in Versay banliyösünde imzalanmıştır.
İçerdiği ağır koşullardan ötürü Versay Antlaşması Almanya'da büyük tepkiye yol açmış ve "ihanet" olarak kabul edilmiştir.
Birçok tarihçi Almanya'da 1920'lerde yaşanan ekonomik ve siyasi istikrarsızlığa, Nazi Partisi'nin iktidara gelişine ve II. Dünya Savaşı'na nihai olarak Versay Antlaşması'nın neden olduğu düşüncesindedir.
