Japonya'da dünyanın en eski "babadan oğula" monarşisinin geleceği, giderek daha acil bir anayasal tartışma konusu haline geliyor. Kriz, tahta çıkabilecek erkek varislerin sayısının hızla azalmasıyla derinleşirken, hükümet kadınların tahta geçmesine izin vermek yerine yalnızca erkeklerin tahta çıkabildiği asırlık sistemi korumayı tercih ediyor.
Bugün Japonya İmparatorluk Ailesi'nde Krizantem Tahtı'na çıkma hakkına sahip yalnızca üç kişi var. Bunlardan İmparator Naruhito'nun amcası Prens Hitachi 90, Veliaht Prens Fumihito (Prens Akişino) ise 60 yaşında. Ailenin tek genç erkek varisi ise 19 yaşındaki Prens Hisahito.
Hisahito'nun reşit olması, son 40 yılda yetişkinliğe ulaşan ilk erkek imparatorluk mensubu olması nedeniyle tarihi bir dönüm noktası olarak görülse de, uzmanlara göre bu durum hanedanın geleceğinin ne kadar kırılgan hale geldiğini de gözler önüne serdi. İmparatorluk ailesinin küçülmesi ve yaşlanması nedeniyle resmi görevlerin yürütülmesi bile giderek zorlaşıyor.
Prenses Aiko neden tahta çıkamıyor?
Tartışmaların merkezinde ise İmparator Naruhito ile İmparatoriçe Masako'nun tek çocuğu olan Prenses Aiko yer alıyor. Kamuoyunda oldukça sevilen Aiko, birçok kişi tarafından gelecekte imparatorluk ailesini temsil edebilecek doğal aday olarak görülüyor.
Ancak Japonya'nın İmparatorluk Hanedanı Yasası uyarınca yalnızca erkekler tahta çıkabiliyor. Bu nedenle Aiko'nun imparator olması mümkün değil.
Mevcut kurallar uyarınca Aiko'nun halktan biriyle evlenmesi halinde imparatorluk statüsünü de kaybetmesi gerekiyor. Böyle bir evlilikten doğacak çocukları da tahtın veraset sıralamasına dahil edilmiyor.
Tarihte kadın imparatorlar vardı
Kadınların tahta çıkmasına izin verilmesini savunanlar, Japonya tarihinde daha önce sekiz kadın imparatorun hüküm sürdüğünü hatırlatıyor. Bu kadın hükümdarların çoğu erkek varisler reşit olana kadar tahta geçmiş olsa da, bu örnekler kadınların geçmişte de imparator olabildiğini gösteriyor.
Yalnızca erkeklerin tahta çıkmasını öngören mevcut sistem ise 1889 yılında Meiji döneminde kabul edilen İmparatorluk Hanedanı Yasası ile yürürlüğe girdi.
Eleştirmenlere göre bu durum, bugünkü yasağın kesintisiz bir ulusal gelenekten değil, sonradan yapılan hukuki ve siyasi tercihlerden kaynaklandığını ortaya koyuyor.
Hükümet erkek varis sayısını artırmak istiyor
Başbakan Sanae Takaichi hükümeti ise kadınların tahta çıkmasına izin vermek yerine erkek varis havuzunu genişletmeyi planlıyor.
Hazırlanan öneri kapsamında, geçmişte imparatorluk ailesinden ayrılan yan kollara mensup bazı bekâr erkeklerin yeniden hanedan üyeliğine kabul edilmesi öngörülüyor. Bu kişilerin çocukları da gelecekte tahtın varisleri arasında yer alabilecek.
Ayrıca prenseslerin halktan biriyle evlendikten sonra da imparatorluk ailesinin üyesi olarak kalmalarına ve resmi görevlerini sürdürmelerine izin verilmesi planlanıyor.
Bununla birlikte söz konusu düzenlemeler, kimin imparator olması ihtimaline ilişkin temel kuralı değiştirmiyor. Yani kadınlar yine tahta çıkamayacak.
Gelenek ile değişim arasında
Öte yandabn, reform fikrini desteklemeyenler de var. Eski imparatorluk yan kollarından birinin soyundan gelen Tsuneyasu Takeda, tahtın meşruiyetinin baba soyunun kesintisiz devamına bağlı olduğunu ileri sürüyor.
"Gelenek, popülerlik yarışına göre değiştirilmemeli," diyen Takeda, veraset kurallarının değiştirilmesinin halkın imparatora duyduğu saygıyı zedeleyebileceğini savunuyor.
Buna karşın kamuoyu yoklamaları uzun süredir Japon halkının önemli bir bölümünün kadın imparator fikrine destek verdiğini gösteriyor. Bu da hükümet politikası ile kamuoyu arasında giderek büyüyen bir görüş ayrılığına işaret ediyor.
Şimdilik Japon hükümeti, kadınların tahta çıkmasına izin vermek yerine yeni erkek varisler bularak monarşiyi sürdürmeyi hedefliyor. Ancak eleştirmenlere göre yalnızca üç uygun varisin kaldığı mevcut tabloda, çözüm üretmek için zaman hızla daralıyor.
