Ortadoğu’da aylardır devam eden çatışmaların sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimlerde önemli bir aşamaya gelindi. ABD Başkanı Donald Trump ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, İran ile savaşın sonlandırılmasına yönelik çerçeve anlaşmanın pazar günü imzalanmasının planlandığını duyurdu.
Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, anlaşmanın imzalanmasının ardından küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın derhal yeniden açılacağını ve tüm gemilere açık hale geleceğini belirtti.
Pakistan Başbakanı Şerif ise tarafların bir barış anlaşması çerçevesinde uzlaştığını, yarın elektronik imza sürecinin gerçekleştirileceğini ve ardından teknik düzeyde görüşmelerin başlayacağını ifade etti.
İran’dan zamanlamaya ilişkin temkinli açıklama
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, anlaşma sürecine ilişkin değerlendirmesinde imzanın yakın dönemde gerçekleşebileceğini ancak bunun yarın olmayacağını söyledi.
İran devlet medyasına konuşan Bekayi, "Mutabakat zaptının imza tarihine ilişkin kesin değerlendirme yapmak için beklemek gerekiyor. Bunun yarın gerçekleşmeyeceğini söyleyebiliriz" ifadelerini kullandı.
Bekayi, diğer tarafın tutumu nedeniyle süreç hakkında ihtiyatlı olunması gerektiğini de vurguladı.
ABD'li bir yetkili ise anlaşmanın zamanlamasına ilişkin ayrıntı vermekten kaçınırken, "Bu çok güçlü ve önemli bir anlaşma" değerlendirmesinde bulundu.
Hürmüz Boğazı anlaşmanın merkezinde
Kaynakların Reuters'a verdiği bilgilere göre, hazırlanan mutabakat metninin temel unsurlarından biri Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması olacak.
Aylar boyunca İran'ın fiilen kapattığı boğazın açılması karşılığında ABD'nin de İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması öngörülüyor.
ABD'li yetkililer, boğazın açılmasıyla eş zamanlı olarak yaptırımların bir bölümünün gevşetileceğini ve deniz trafiğinin güvenliğini sağlamak amacıyla mayın temizleme çalışmalarının başlatılacağını belirtti.
İran tarafı ise boğazın kullanımına yönelik bazı hizmetler için ücret talep edebileceğini açıkladı.
Dondurulan varlıkların serbest bırakılması gündemde
Müzakerelere yakın kaynaklara göre, taslak anlaşma kapsamında ABD'nin İran'a ait milyarlarca dolarlık dondurulmuş varlığı serbest bırakması ve İran petrol ihracatına yönelik bazı yaptırımları kaldırması planlanıyor.
Buna karşılık İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden uluslararası deniz trafiğine açması bekleniyor.
İranlı yetkililer, dondurulan varlıkların serbest bırakılmasının anlaşmanın ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgularken, bölgedeki yabancı askeri üslerin geleceğinin de müzakerelerde ele alınacağını belirtti.
Nükleer program konusunda görüş ayrılıkları sürüyor
Taslak anlaşmaya göre İran'ın nükleer programı, 60 günlük ayrı bir müzakere sürecinde ele alınacak.
ABD tarafı nihai hedefin İran'ın nükleer programının tamamen sona erdirilmesi ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ülkeden çıkarılması olduğunu savunuyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise ülkesinin nükleer faaliyetlerini tamamen sonlandırmayı kabul etmediğini ve uranyumun seyreltilmiş halde muhafaza edilmesini istediğini belirtti.
Taraflar arasında füze programı ve olası savaş tazminatları gibi başlıklarda da görüş ayrılıklarının sürdüğü ifade ediliyor.
İsrail anlaşmanın tarafı değil
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, ülkesinin söz konusu mutabakatın tarafı olmayacağını açıkladı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, anlaşmanın Lübnan'daki savaşı da sona erdireceğini ve İsrail'in işgal ettiği bölgelerden çekilmesini gerektireceğini öne sürdü.
Buna karşın İsrail Savunma Bakanlığı çekilme planı bulunmadığını açıklarken, üst düzey bir İsrailli yetkili ülkenin güvenlik tehditlerine karşı hareket serbestisini korumayı beklediğini söyledi.
Savaşın bilançosu ağır oldu
28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırılarıyla başlayan savaş, enerji piyasalarında sert dalgalanmalara yol açarken bölgede binlerce kişinin hayatını kaybetmesine neden oldu.
Çatışmalar özellikle İran ve Lübnan'da ağır kayıplara yol açarken, Hürmüz Boğazı'nın kapanması küresel petrol arzı ve enerji fiyatları üzerinde ciddi baskı oluşturdu.
