İran, ülkenin güneybatısındaki Huzistan eyaletinde inşa edilen Darhovin Nükleer Güç Santrali’nin ABD tarafından vurulduğunu açıkladı.
İran Atom Enerjisi Kurumu tarafından yapılan açıklamada, santral sahasına birden fazla mühimmatın isabet ettiği bildirildi. Saldırının yerel saatle 03.39’da gerçekleştiği belirtildi.
Saldırının yol açtığı hasara ve olası can kayıplarına ilişkin henüz ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.
ABD’YE ULUSLARARASI HUKUK SUÇLAMASI
İran Atom Enerjisi Kurumu, saldırıdan ABD’yi sorumlu tutarak Washington yönetimini uluslararası hukuku ihlal etmekle suçladı.
Kurumun açıklamasında, “ABD rejimi, uluslararası hukuku ihlal ederek saldırgan ve barbarca bir eylem gerçekleştirdi” ifadeleri kullanıldı.
Saldırı, “uluslararası hukuka karşı işlenmiş bir suç” olarak tanımlandı.
“BİLİMSEL BAĞIMSIZLIĞIN SİMGESİ”
Kurum, yapımı devam eden Darhovin Nükleer Güç Santrali’ni “İran halkının onurunun ve bilimsel bağımsızlığının simgelerinden biri” olarak nitelendirdi.
İran makamları, saldırının ülkenin nükleer programına ve bilimsel altyapısına yönelik olduğunu savundu.
İNŞAATINA 2022’DE BAŞLANDI
İran’ın güneybatısındaki Huzistan eyaletinde bulunan Darhovin Nükleer Güç Santrali’nin inşasına 2022 yılında başlandı.
Yarı resmi Mehr Haber Ajansı da İran Atom Enerjisi Kurumuna dayandırdığı haberinde, yapımı süren nükleer tesisin ABD saldırısında hedef alındığını aktardı.
YARIM ASIRLIK PROJE NEDEN TAMAMLANAMADI?
İran’ın Huzistan eyaletinde yapımı süren Darhovin Nükleer Güç Santrali’nin geçmişi, 1970’li yıllara kadar uzanıyor. Fransa ve Çin’le yapılan anlaşmaların devrim, savaş, ABD baskısı ve uluslararası yaptırımlar nedeniyle sonuçsuz kalmasının ardından Tahran yönetimi, tesisi yerli imkânlarla tamamlamaya yöneldi.
Esteğlal Nükleer Güç Santrali veya Karun adıyla da bilinen Darhovin Nükleer Güç Santrali, İran’ın güneybatısındaki Huzistan eyaletinde yer alıyor.
Ahvaz kentinin yaklaşık 70 kilometre güneyinde, Karun Nehri kıyısında bulunan tesiste bir reaktörün inşasına başlanırken aynı bölge için planlanan bazı projeler daha sonra iptal edildi. Santralin yapımını İranlı Masna şirketi üstlendi.
FRANSA İLE 2 MİLYAR DOLARLIK ANLAŞMA
Darhovin projesinin geçmişi, 1979’daki İran İslam Devrimi öncesine dayanıyor.
İran yönetimi, Fransız Framatome şirketiyle bölgede 910 megavat kapasiteli iki basınçlı su reaktörü kurulması için yaklaşık 2 milyar dolarlık sözleşme imzaladı.
Ancak devrimin ardından Fransa projeden çekildi. Santral için hazırlanan mühendislik ekipmanları da Fransa’da tutuldu.
İran için üretilen bazı parçaların daha sonra Fransa’daki Gravelines Nükleer Güç Santrali’nin 5 ve 6’ncı ünitelerinde kullanıldığı belirtildi. Söz konusu iki ünite, 1985 yılında faaliyete geçti.
İRAN-IRAK SAVAŞINDA İNŞAAT DURDU
Darhovin’deki inşaat çalışmaları, 1980’de başlayan İran-Irak Savaşı sırasında durduruldu.
İran, projeyi yeniden hayata geçirmek amacıyla 1992 yılında Çin ile anlaşma imzaladı. Anlaşma kapsamında bölgede 300’er megavat kapasiteli iki reaktör inşa edilmesi planlandı.
On yıl içinde tamamlanması öngörülen reaktörlerin, Çin tarafından Pakistan’da kurulan Chashma Nükleer Güç Santrali’ndeki tesislere benzer olması hedeflendi.
Ancak Çin, daha sonra ABD’nin baskısı üzerine projeden çekildi.
İRAN PROJEYİ YERLİ İMKÂNLARLA SÜRDÜRDÜ
Yabancı ülkelerin santral inşasında işbirliği yapmaması üzerine İran yönetimi, Darhovin projesini kendi imkânlarıyla sürdürme kararı aldı.
Tahran yönetimi, IR-40 araştırma reaktörünü temel alan ve ağır su kullanan yerli bir reaktör tasarlamaya başladı. İran tarafından geliştirilen reaktörün kapasitesi 360 megavat olarak açıklandı.
Proje 2008 yılında yeniden kamuoyuna duyuruldu. Santralin başlangıçta 2016 yılında faaliyete geçmesi planlandı ancak inşaat programında ciddi gecikmeler yaşandı.
YAPTIRIMLAR ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİNİ ENGELLEDİ
Santralde toplam kaç reaktör bulunacağına ilişkin kamuoyuna açıklanmış kesin bir bilgi bulunmuyor.
Tesisin, IR-40 araştırma reaktörünün ardından İran tarafından yerli imkânlarla tasarlanıp inşa edilen ilk nükleer güç santrali olması hedefleniyor.
İranlı yetkililere göre İsviçre-İsveç merkezli ABB şirketi de bir dönem projede ortak ve dış danışman olarak görevlendirildi. Şirketin daha sonra uluslararası yaptırımlar nedeniyle projeden çekildiği açıklandı.
İNŞAATA 2022’DE YENİDEN BAŞLANDI
İran Atom Enerjisi Kurumu yetkilileri, Mayıs 2022’de 360 megavat elektrik üretim kapasitesine sahip yerli bir santral için planlama çalışmalarının sürdüğünü duyurdu.
İran devlet televizyonu ise Aralık 2022’de 300 megavat kapasiteli yerli santralin inşasına başlandığını açıkladı.
Santralin yaklaşık sekiz yılda tamamlanması, proje maliyetinin ise 1,5 milyar ila 2 milyar dolar arasında olması öngörülüyor.
