ŞEHRİBAN KIRAÇ / NEFES
Kıt kanaat geçinen vatandaş, en çok da temel ihtiyaçları yönetmekte zorlanıyor. Gıda harcamasını kontrol etmek ya da kısmak vatandaşın en çok zorlandığı alan. Açlık sınırının 35 bin lirayı aştığı Türkiye’de dar gelirli haneler gelirlerinin yüzde 29’dan fazlasını gıdaya harcamak durumunda kalıyor. Düşük gelirliler gıdadan kısıp kira ve konuta daha fazla harcama yapmak durumunda kalıyor.
Dışarıda yeme içmeyi kesenlerin oranı yüzde 65’e çıktı. Yani neredeyse 2025’te her 10 kişiden 7’si dışarıda yeme içmeyi bıraktı. Gıda ve içecek harcamasına gelince kontrollü olmak ya da bu alana harcamayı kısmak o kadar kolay olmadı. Ipsos Türkiye’nin Panel Postası araştırmasına göre, vatandaş en fazla gıdadan harcamasını kısmakta zorlanıyor.
“Gıda harcamamı kıstım” diyenlerin oranı geçen yıl yüzde 35 artış gösterdi. Her 10 kişiden 2.4 kişisi (yüzde 24) gıda ve içecekten kesinti yaptı. Et ve et ürünleri harcamasını sürdürebilmenin refah algısı ve mutluluk açısından önemli bir gösterge olduğu dikkat çekiyor. Vatandaşların yüzde 74’ü geçen yıl giyim harcamalarını kıstığını söylüyor. Harcamasını devam ettirebilenler kendini daha mutlu hissediyor. Kişisel bakımda mutsuzlar, diğer harcamalarda mutlular harcamasını daha çok artırıyor.
KARTA AĞIRLIK VERİYORUZ
Bankalararası Kart Merkezi verilerine göre, vatandaş temel ihtiyaçlarını banka kartlarıyla almak durumunda kalıyor. Temel, zorunlu harcama kalemlerinden oluşması nedeniyle toplam kartlı alışveriş sayısında 2025’in ilk yarısında market/AVM’lerin yüzde 36.2 olan payı bu yılın ilk yarısında yüzde 37.5’e yükseldi.
Aynı dönemde harcama tutarındaki payı ise yüzde 19.1’den yüzde 20.1’e yükseldi. Market/AVM alışverişlerinde bir yılda fiyatlar resmi enflasyonun üzerinde artış göstererek ortalamada yüzde 33 zamlandı. Marketlerde işlem tutarı bu yılın ilk yarısında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 52.3 artışla 3.2 trilyon liraya fırladı.
Türkiye İstatistik Kurumu Hanehalkı Bütçe Araştırması’nın 2025 yılı verilerine göre, hanehalklarının tüketim harcamalarında en yüksek payı konut ve kira giderleri oluşturuyor. Türkiye genelinde hanehalklarının tüketim amaçlı harcamalarında en büyük pay yüzde 29.3 ile konut ve kira harcamalarına ayrıldı. Bunu yüzde 20.5 ile ulaştırma harcamaları, yüzde 17.3 ile gıda ve alkolsüz içecekler takip diyor.
GELİR ERİYOR, FİYAT ARTIYOR
Vatandaşın alım gücü her geçen gün eriyor. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, haziran ayında yıllık resmi enflasyon oranı yüzde 32.11’e çıktı. Bu dönemde gıda enflasyonu ise yüzde 35.5 oldu. 2005’e göre genel fiyatlar 35.4 kat artarken, gıda fiyatları 53.6 kat arttı.
Uzun dönemde gıda fiyatlarının genel ortalamadan çok artması gıda harcaması yüksek olan düşük gelir gruplarının geçim sıkıntısının artmasına yol açıyor. Yüksek enflasyonla mücadele eden ücretlilerin maaşı da eriyor. Asgari ücret yılın beşinci ayında 4 bin 986 TL kayıp yaşadı.
