Dijitalleşme ve yapay zeka devrimi, dünya çapında tüketici alışkanlıklarını ve perakende sektörünün DNA’sını değiştiriyor. Tüketici zekâsı ve pazar araştırmaları alanında dünyanın önde gelen kuruluşlarından NielsenIQ’nun (NIQ) yayımladığı “The Commerce Revolution: Where East Meets West” (Ticaret Devrimi: Doğu ile Batı'nın Buluştuğu Yer) raporu, perakendedeki ezber bozan dönüşümü gözler önüne serdi.
Rapora göre, ticaret artık sadece fiziki veya dijital mağazalardan ibaret bir yapı olmaktan çıktı. Veri, içerik, ödeme sistemleri (fintech) ve lojistiğin iç içe geçtiği, otonom ve entegre bir mega ekosistem doğuyor. Bu yeni düzende, Doğu'nun (özellikle Asya) sosyal ve hızlı ticaret inovasyonları, Batı'nın perakende medyası ve veri gelir modelleriyle entegre oluyor.
"MARKALAR ARTIK MEDYA VE TEKNOLOJİ ŞİRKETİ OLMAK ZORUNDA"
Raporun bulgularını değerlendiren NIQ Türkiye Genel Müdürü ve Doğu Avrupa, Orta Doğu, Afrika & Hindistan (EEMEA) E-Ticaret Bölge Başkan Yardımcısı Didem Şekerel Erdoğan, ticaretin tanımının değiştiğine dikkat çekti. "Eskiden bağımsız kanalların toplamı olan ticaret, bugün tamamen entegre bir ekosisteme dönüştü" diyen Şekerel Erdoğan, sektör oyuncularını uyardı: "Bu yeni düzende ayakta kalmak isteyen markalar ve perakendeciler; tıpkı birer teknoloji, medya ve veri şirketi gibi hareket etmek zorunda."
TÜRKİYE, ORTA DOĞU VE DOĞU AVRUPA BÜYÜMENİN MERKEZİNDE
Küresel raporda en çok dikkat çeken detaylardan biri, Türkiye'nin de içinde bulunduğu Doğu Avrupa ile Orta Doğu ve Afrika (MEA) bölgelerindeki patlayıcı büyüme oldu. Asya Pasifik bölgesinin global e-ticaretin %55’ini tek başına sırtladığı günümüzde, Orta Doğu ülkelerindeki ivme rekor seviyelere ulaştı. E-ticaret hacmi Birleşik Arap Emirlikleri'nde %10 büyürken, Suudi Arabistan'da bu oran %55 gibi çarpıcı bir seviyeye tırmandı.
Türkiye, Mısır ve Hindistan'ın başı çektiği dinamik pazarlar, sosyal ticaret (sosyal medya üzerinden alışveriş) ve hızlı ticaret (10-30 dakika arası teslimat) modelleriyle küresel devrime yön veriyor. Doğu Avrupa ise mobil öncelikli tüketici kitlesi ve gelişmiş finansal teknoloji çözümleriyle Doğu ile Batı arasında bir "inovasyon köprüsü" işlevi görüyor.
‘KEŞİF ODAKLI’ ALIŞVERİŞ ANA AKIM OLDU: TÜKETİCİ ARAMIYOR, KARŞILAŞIYOR
Raporda perakende dünyası için kritik bir uyarı niteliği taşıyan bir diğer bulgu ise "Keşif Odaklı Ticaret" (Discovery-commerce) kavramı. Artık tüketiciler bir ürünü satın almak için arama motorlarına girmiyor; sosyal medyada gezinirken veya içerik tüketirken algoritmaların karşısına çıkardığı ürünleri anında satın alıyor.
Verilere göre; Asya Pasifik'teki tüketicilerin yaklaşık %60'ı, Doğu Avrupa'dakilerin %31'i ve Orta Doğu & Afrika bölgesindekilerin ise %67'si düzenli olarak dijital platformlar üzerinden "keşfederek" alışveriş yapıyor.
Zaman algısı da tamamen değişmiş durumda. Doğu Avrupa'da her iki tüketiciden biri (%47) siparişinin yarım saatin altında teslim edilmesini beklerken, Orta Doğu & Afrika'da tüketicilerin tam %80'i için "hız" en büyük öncelik.
OTONOM ALIŞVERİŞ DÖNEMİ: SEPETİ YAPAY ZEKA DOLDURACAK
Peki sırada ne var? Rapor, ödeme, kargo ve pazar yerini tek ekranda sunan 'Süper Uygulamaların' (Super App) ardından asıl devrimin Yapay Zeka (AI) ile geleceğini müjdeliyor. Yapay zekanın tüketici davranışlarını analiz ederek onun adına ürün seçtiği ve satın alma kararı verdiği "Otonom Ticaret" modeli hızla yaklaşıyor. Doğu Avrupa’daki tüketicilerin %40’ı, MEA bölgesindekilerin ise neredeyse üçte ikisi yapay zeka destekli alışverişe çoktan sıcak bakmaya başlamış durumda.
Sektörde perakende medyası pazarının 2025 yılına kadar 184 milyar dolarlık devasa bir hacme ulaşması beklenirken, değişime öncülük etmek isteyen NIQ ise ‘Commerce Lab’ adını verdiği yeni girişimini duyurdu. Bu laboratuvar, giderek otomatikleşen ve karmaşıklaşan yeni nesil ticaret dünyasında büyümenin nereden geldiğini ve verinin nasıl değere dönüştürüleceğini şirketler için ölçümlemeyi hedefliyor.
Sürecin markalar açısından önemini özetleyen Didem Şekerel Erdoğan, son sözü şu tespitle söylüyor: "Tüketici artık düşündüğü anda keşfediyor ve satın alıyor. Yeni dönemde fark yaratacak olan şey hangi platformda olduğunuz değil; tüketiciyi doğru anda, doğru sinyalle yakalayabilmektir. Kazananlar bu değişimi uzaktan izleyenler değil, sistemlerine hızla entegre edenler olacak."
