Karadeniz’deki Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu (CPC) terminalinde Kazak petrolü yükleyen 4 tanker, son 4 gün içinde insansız hava araçlarının (İHA) hedefi oldu.
Kazakistan’ın dışişleri ve enerji bakanlıkları, söz konusu saldırıları kınayarak bunların küresel enerji güvenliğini ve CPC üyesi ülkelerin ekonomik çıkarlarını zedelediğini açıkladı.
Kazakistan Dışişleri Bakanlığı açıklamasında, "Bu tür saldırıları Kazakistan Cumhuriyeti’nin ekonomik çıkarlarına kabul edilemez bir müdahale olarak görüyoruz. Aynı zamanda yasal uluslararası ticareti ve küresel enerji piyasalarını istikrarsızlaştırmayı, küresel ulaşım ve lojistik tedarik zincirlerinin güvenliğini baltalamayı amaçlayan kasıtlı eylemler olarak değerlendiriyoruz," ifadeleri kullanıldı.
Bakanlığa göre saldırıya uğrayan tankerler, "meşru ticari petrol taşımacılığı yapan sivil gemilerdi."
Astana, tüm saldırıların derhal durdurulmasını talep ederek, ortak ülkeleri de saldırıları kınamaya çağırdı.
Söz konusu hamlelerin arkasında, Moskova’nın savaş finansmanını kesmek amacıyla Rus petrol altyapısına sık sık İHA saldırıları düzenleyen Ukrayna’nın olduğu değerlendiriliyor.
Ancak ne CPC saldırılar için resmi bir adresi işaret etti ne de Ukrayna olayları açıkça üstlendi.
Saldırıların kronolojisi
Nordic Zenith tankeri, cuma günü boş halde CPC deniz terminaline doğru seyrederken, Kazak petrolü yüklemesi planlandığı sırada saldırıya uğradı. Saldırı yangına yol açarken, yangını mürettebat söndürdü. Can kaybı bildirilmedi.
Pazar günü, Liberya bayraklı ASIA ve Marshall Adaları bayrağı taşıyan NISSOS IOS tankerleri, CPC terminalinde yükleme yaparken hedef alındı. Saldırıların ardından her 2 gemide de yangın çıktı, mürettebat alevleri kontrol altına almayı başardı.
Kazakistan Enerji Bakanlığına göre, Tek Noktadan Bağlama (Single Point Mooring – SPM) tesisleri zarar görmedi ve denize petrol sızmadı.
Pazartesi günü CPC, Kamerun bayraklı NELSA adlı sivil tankerin SPM-1’de yükleme yaparken yeni bir İHA saldırısına uğradığını bildirdi. İsabet sonucu yangın çıktı, 22 mürettebat üyesi tahliye edildi. Yetkililere göre tanker su üzerinde kaldı ve petrol sızıntısı önlendi.
Kazakistan Enerji Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "Şu anda terminalde ham petrol yükleme işlemleri, olayın sonuçlarının tamamen değerlendirilmesi beklenirken askıya alınmıştır," ifadeleri yer aldı.
Bakanlık, saldırıların Karadeniz’de seyreden sivil gemilere ilişkin bilgi paylaşımına yönelik daha önce mutabık kalınan prosedürlerin "kasıtlı" bir ihlali olduğunu da belirtti.
Bakanlıklar, Astana’nın uluslararası hukuk çerçevesinde tazminat talep etme hakkını saklı tuttuğunu açıkladı.
Kazak petrolünün 5'te 4'ü CPC üzerinden taşınıyor
CPC, Kazakistan’ın başlıca petrol ihracat hattı; ülkenin en büyük sahalarından Tengiz, Kashagan ve Karachaganak’tan çıkarılan ham petrolü, bin 510 kilometrelik bir boru hattıyla Rusya’nın Karadeniz kıyısındaki Novorossiysk limanına taşıyor ve buradan uluslararası pazarlara gönderiyor. Hat, küresel petrol arzının yüzde 1’inden fazlasını karşılıyor.
Hat, küresel petrol arzının yüzde 1’inden fazlasını ve Kazakistan’ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 80’ini taşıyor ve bu da onu Avrasya ülkesinin ekonomisi için hayati bir damar haline getiriyor. Uzun süreli kesintiler, ihracat gelirlerini düşürebilir, vergi tahsilatını azaltabilir ve Kazakistan’ın bütçesi ile para birimi üzerinde ek baskı yaratabilir.
CPC’ye göre konsorsiyum, 2025 yılında yaklaşık 70,5 milyon ton ham petrol sevk etti; bunun dörtte üçünden fazlası yabancı hissedarlara aitti.
Boru hattını kullanan başlıca üreticiler arasında Chevron, ExxonMobil, KazMunayGas, Eni ve Shell bulunuyor.
CPC basın servisi, saldırıya uğrayan gemilere yüklenecek petrolün Tengiz ve Kashagan sahalarından geldiğini bildirdi.
CPC açıklamasında, "Bu durumun, yalnızca sivil amaçlarla kullanılan ve uluslararası hukukla korunan bir CPC tesisine yönelik beşinci doğrudan saldırı olduğunu özellikle vurguluyoruz" denildi.
Şirket yetkilileri ayrıca CPC’nin hiçbir yaptırım altında olmadığının ve küresel enerji güvenliğinde önemli bir rol oynadığının altını çizdi.
CPC üyeleri arasında Rusya, ABD, Kazakistan ve birkaç Batı Avrupa ülkesi yer alıyor.
