Modern yaşamın getirdiği yoğun tempo ve kronik iş stresinin tetiklediği tükenmişlik sendromu hakkında önemli açıklamalarda bulunan Maltepe Özel Ersoy Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Uz. Dr. Levent Turhan, dinlenmeye rağmen geçmeyen yorgunluk ve motivasyon kaybına karşı uyardı. Sürecin zamanında yönetilememesi durumunda ruhsal sağlığın ciddi boyutlarda etkilenebileceğini belirten Uz. Dr. Turhan, özellikle yoğun sorumluluk taşıyan meslek gruplarının risk altında olduğunu ifade etti.
"İŞ STRESİ İLE TÜKENMİŞLİĞİ KARIŞTIRMAYIN"
Her iş stresinin tükenmişlik anlamına gelmediğini vurgulayan Uz. Dr. Levent Turhan, aradaki temel farkları şu sözlerle aktardı:
"İş stresi yaşayan kişi yoğun baskı altındadır ve gergindir ama enerjisini koruyabilir. Güzel bir tatil veya dinlenme sonrasında hızla toparlanır. Ancak tükenmişlik sendromunda durum çok farklıdır. Enerji kaynakları tamamen kurumuş gibidir; kişi dinlense bile toparlanamaz, işine karşı tüm motivasyonunu ve ilgisini kaybeder. Başlangıçta sadece iş hayatını etkileyen bu kriz, zamanla aile ve sosyal yaşam kalitesini de olumsuz etkileyebilir."
BELİRTİLER ZAMANA YAYILARAK İLERLİYOR
Tükenmişliğin bir anda ortaya çıkmadığını, belirtilerin sinsice ve yavaş yavaş geliştiğini ifade eden Turhan, fiziksel, duygusal ve zihinsel sinyalleri şöyle sıraladı:
Fiziksel belirtiler: Sürekli yorgunluk, sabahları dinlenemeden uyanma, geçmeyen baş ve kas ağrıları ile bağışıklık sisteminin zayıflaması.
Duygusal belirtiler: Yoğun bir umutsuzluk, öfke, tahammülsüzlük ve içe dönük bir boşluk hissi.
Zihinsel ve davranışsal belirtiler: Dikkat dağınıklığı, unutkanlık, karar vermede güçlük, işe gitmek istememe, sosyal çevreden kaçma ve işleri sürekli erteleme eğilimi.
MÜKEMMELİYETÇİLER VE YOĞUN MESLEK GRUPLARI AÇIK HEDEF
Tükenmişlik sendromunun herkesi etkileyebileceğini ancak bazı gruplarda riskin daha yüksek olduğunu belirten Uz. Dr. Levent Turhan, "Özellikle insanla doğrudan temas kuran ve yüksek sorumluluk gerektiren mesleklerden hekimler, hemşireler, öğretmenler, yöneticiler, avukatlar, bankacılar ve çağrı merkezi çalışanları risk altındadır. Bunun yanı sıra evde bakım veren aile bireyleri ile yapısal olarak mükemmeliyetçi kişilik özelliğine sahip bireyler bu sendroma daha yatkındır. İş süreçlerinde kontrol eksikliği, takdir edilmeme ve iş-özel hayat dengesinin bozulması süreci hızlandıran temel nedenlerdir" dedi.
TÜKENMİŞLİK DOĞRUDAN DEPRESYON DEĞİLDİR AMA ZEMİN HAZIRLAR
Tükenmişlik sendromunun klinik depresyonla karıştırılmaması gerektiğinin altını çizen Uz. Dr. Levent Turhan, şu ifadelere yer verdi:
"Tükenmişlik doğrudan depresyon demek değildir, daha çok işle ilişkili kronik stresin bir sonucudur. Ancak çok uzun süre müdahale edilmeden devam eden tükenmişlik vakaları, bir süre sonra kişide klinik depresyon ve anksiyete bozukluğu gelişimine ciddi şekilde zemin hazırlar. Bu nedenle iki tablonun uzman tarafından doğru ayrıştırılması ve tedavi planının geciktirilmeden yapılması gerekir."
TEDAVİDE İLK ADIM SINIRLAR KOYMAK VE PROFESYONEL DESTEK
Rahatsızlığın çözüm yollarına ve tedavi adımlarına da değinen Uz. Dr. Turhan, sözlerini şöyle tamamladı:
"Tedavide ilk adım tükenmişliğe yol açan kök stres kaynaklarını net bir şekilde belirlemektir. Psikoterapi süreci bu aşamada çok değerlidir; kişi stres yönetimini, hayır diyebilmeyi ve sağlıklı sınırlar koymayı öğrenir. Yaşam tarzında yapılacak düzenli uyku, egzersiz, sosyal destek ve hobilere zaman ayırma gibi hamleler toparlanmayı hızlandırır. Eğer tabloya depresyon veya yoğun kaygı eşlik ediyorsa, psikiyatri uzmanı kontrolünde ilaç tedavisi planlanmalıdır. Haftalarca süren bir yorgunluk, iş performansında belirgin düşüş ve sürekli mutsuzluk varsa vakit kaybetmeden bir uzmana başvurulmalıdır."
