Ankara’nın Çubuk ilçesinde yer alan ve yaklaşık 2 bin yıllık geçmişe sahip Melikşah Hamamı, yürütülen arkeolojik kazılarla yeniden görünür hale geldi. Roma döneminden günümüze ulaşan tarihi yapı, 1974 yılına kadar bölge halkı tarafından aktif şekilde kullanıldı. Ancak sıcak su kaynağının çekilmesiyle birlikte hamam zamanla terk edilerek harabeye döndü.
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi ile Çubuk Belediyesi iş birliğinde, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün izniyle 3 yıl önce başlatılan kazı çalışmalarında önemli bulgulara ulaşıldı. İlk etapta hamamın havuz bölümü ve çevresindeki alanlar temizlenirken, sonraki yıllarda Osmanlı dönemine ait seramikler ortaya çıkarıldı. Bu yılki çalışmalarda ise Geç Roma, Selçuklu ve Erken İslami döneme tarihlenen seramiklerin yanı sıra yüzük ve çivi gibi çeşitli objeler bulundu.
ATATÜRK TARİHİ YAPIYI GEZMİŞ
Roma dönemine ait hamamı, Mustafa Kemal Atatürk de 1933 yılında İsmet İnönü ile birlikte Melikşah köyünü ziyareti sırasında gezdi. Atatürk'ün hamamı incelerken çekilen fotoğraflarına TRT arşivinden ulaşıldı. Kazı çalışmalarının tamamlanmasının ardından yapının ayağa kaldırılıp ilk kullanımındaki görünümüne kavuşturulması, sıcak suyun yeniden akıtılması, ışıklandırma ve çatı uygulamalarıyla koruma altına alınması planlanıyor. Kazılarda ortaya çıkarılan eserlerin de Atatürk'ün hamam ziyaretine ait fotoğraflarla birlikte sergilenmesi amaçlanıyor.
'ROMA DÖNEMİ MİMARİ ÖZELLİKLERİ TAŞIYOR'
Kazı Başkanı Doç. Dr. Yusuf Albayrak, yapının 1974 yılına kadar köylüler tarafından aktif olarak kullanıldığını belirterek, "Köyün ileri gelenleri, yaşlı amcalar bizimle sohbetlerinde 1974 yılına kadar burada yüzdüklerini, sıcak suyun çıktığını ve kanallar aracılığıyla eğlendiklerini anlatmaktadır. Fakat 1974 yılında daha aşağı bir alanda sondaj açılması nedeniyle sıcak su buradan çekilmiş ve hamam kaderine bırakılmış. Yaklaşık 50 yıl boyunca çalı çırpı içinde kalan, yan duvarları çöken yapı tamamen görünmez hale gelmişti. Çalışmalara ilk başladığımızda öncelikle hamamın altıgen havuz kısmını temizledik. Çıkan büyük blokları tasnif ettiğimizde buranın net bir şekilde Roma dönemi mimari özellikleri taşıdığını gördük" dedi.
'ARKEOLOJİK VERİ YÖNÜNDEN ZAYIF'
Yapının aralıksız olarak kullanılmasının arkeolojik veri açısından durumunu değerlendiren Doç. Dr. Albayrak, "Bizim dezavantajımız şu; eğer bu hamam Roma döneminden sonra terk edilip üzeri toprakla kapansaydı, o döneme ait çok daha fazla buluntu elde edebilirdik. Ancak 2000 yıl boyunca hiç terk edilmeden, aralıksız 1974'e kadar kullanıldığı için maalesef arkeolojik veri yönünden zayıf kalmaktadır. Ama yine İslami döneme ait Erken Osmanlı diyebileceğimiz seramiklerimiz, yine yüzük buluntularımız, çivi buluntularımız vardı. Özellikle Geç Roma dönemine ait, üzerinde bezemenin olduğu bir seramik bizim tarihlendirmemize oldukça yardımcı olmuştur. Hamam ilk yapıldığında tek kubbeli, üzeri örtülü ve etrafı kapalı bir hamam olmalıydı. Ama maalesef geçen yıllarda çatı çöktü, yan duvarlar çöktü ve hamam işlevini kaybettikten sonra zaten kaderine terk edildi” ifadelerini kullandı.
‘AMACIMIZ TİCARİ DEĞİL, TURİSTİK’
Gelecek dönem planlarında hamam çevresini jeoradar çalışmalarıyla tarayarak başka bölümlerin olup olmadığını tespit etmeyi hedeflediklerini söyleyen Albayrak, "Ödeneğimiz az olduğu için çalışmalarımız sınırlı ve yavaş gidiyor. Umarım burayla ilgilenen biri olup ödeneğimiz arttığı zaman bizim amacımız fazla iş gücüyle hamamın diğer bölümlerinin olup olmadığını, o dönemde buraya tedaviye gelen insanların nerede konakladığını ya da günübirlik bir turizm merkezi olduğunu bunları ispatlamak istiyoruz. Tabii bunun için de ödenek bekliyoruz. Amacımız ticari değil, turistik amaçlı. Burada sıcak suyun akışını sağlayarak, ışıklandırma ve bir çatı projesiyle hamamımızı koruma altına almak amacımız. Ayrıca köy içindeki bahçe duvarlarında hamamdan gittiğini düşündüğümüz bloklar da var. Köyde bir bina yaparak tüm buluntuları orada sergilemek ve turizme katkı sağlamak istiyoruz" diye konuştu.
Albayrak, Atatürk'ün 1933 yılında İsmet İnönü ile birlikte Melikşah Köyü'nü ziyareti sırasında hamamı ziyaret ettiğini anlatarak, "Hamamın havuz kısmında çekilmiş fotoğrafları bulunmakta, ziyaret etmişler. Termal ve sıcak su tedavilerinin önemini, o dönemde Atatürk’ün burayı bizzat ziyaret etmesiyle bir kez daha görmekteyiz" dedi.
