Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) New York eyaletinde, yapay zeka şirketlerinin 18 yaşından küçük kullanıcılara yönelik "arkadaşlık" odaklı sohbet botları sunmasını engelleyen S 9051 sayılı yasa tasarısı, eyalet meclisinden oy birliğiyle geçerek kabul edildi. Yeni yasal düzenleme, kurallara uymayan ve ihlalde bulunan yapay zeka şirketlerine vaka başına 25 bin dolarlık büyük bir mali ceza verilmesini öngörüyor. Tasarının meclisten geçmesi, yapay zeka sektörü ile eyalet yönetimi arasındaki yasal ve yapısal mücadeleyi yeni bir aşamaya taşıdı.
TASARININ KAPSAMI VE CAYDIRICI YAPTIRIMLARI
Eyalet Senatörü Kristen Gonzalez ile Meclis Üyesi Alex Bores tarafından meclise sunulan yasa tasarısı, kullanıcılar ile sürekli bir duygusal ya da sosyal ilişki simüle etmek (taklit etmek) üzere özel olarak tasarlanan yazılımları doğrudan hedef alıyor.
CAYDIRICI MALİ CEZALAR
Yasanın uygulanmasından New York Başsavcılığı sorumlu olacak. Başsavcılık tarafından yürütülecek denetimlerde, reşit olmayan çocuklarla bu tür etkileşime girdiği tespit edilen şirketlere, kişi ve ihlal başına 25 bin dolarlık sivil para cezası kesilecek. Bu ceza mekanizması, yapay zeka geliştiricileri için caydırıcı bir mali yaptırım unsuru olarak konumlandırılıyor.
YASAK KARARININ ARKASINDAKİ TEMEL GEREKÇELER
New York'ta bu mevzuatın gündeme gelmesi ve oy birliğiyle kabul edilmesi, son bir yıllık süreçte yapay zeka tabanlı sohbet botlarının reşit olmayan çocuklara zarar verdiğine yönelik artan iddialara ve açılan davalara dayanıyor.
YETKİLİLERİN DİKKAT ÇEKTİĞİ RİSKLER
PENSİLVANYA ÖRNEĞİ: Son olarak Pensilvanya eyaletinde, kullanıcılarına karşı adeta lisanslı bir profesyonel uzman gibi davranan botlara yönelik resmi yasal işlemler başlatılmıştı.
YALNIZLIK VE RUH SAĞLIĞI RİSKLERİ: Yetkililer, 7/24 ulaşılabilir olan ve kullanıcıyı sürekli onaylayan bir insan gibi iletişim kuran bu botların, çocuklarda yalnızlık hissini daha da derinleştirebileceğini belirtiyor.
UYGUNSUZ İÇERİK VE KRİZ YÖNETİMİ: Bu tür yapay zeka yazılımlarının çocukları uygunsuz içeriklere maruz bırakabileceği, ayrıca olası bir ruh sağlığı krizinde yetersiz kalarak reşit olmayan bireyler için ciddi riskler oluşturabileceği vurgulanıyor.
YAPAY ZEKA SEKTÖRÜNÜN İTİRAZLARI VE SAVUNMASI
Kabul edilen tasarıya yapay zeka sektörü temsilcileri ise çeşitli gerekçelerle karşı çıkıyor. Sektör bileşenleri, yasa tasarısında yer alan tanımlamaların son derece geniş tutulduğunu savunuyor.
SEKTÖRÜN ÖNE SÜRDÜĞÜ KAYGILAR
GENEL AMAÇLI ARAÇLARIN ETKİLENMESİ: Tanımların genişliği nedeniyle, çocukların eğitim amaçlı kullandığı ödev yardımcıları ile genel amaçlı dijital asistanların da bu yasaktan olumsuz etkilenebileceği ileri sürülüyor.
GİZLİLİK SORUNLARI: Şirketler, bir kullanıcının 18 yaşından büyük olup olmadığını kesin olarak doğrulamak adına daha fazla kişisel veri toplamak zorunda kalacaklarını, bu durumun da kullanıcı gizliliğini zedeleyen yeni sorunlara yol açacağını iddia ediyor.
Tasarının destekçileri ise bu iddialara karşı çıkarak, yasanın eğitim veya genel amaçlı yapay zeka araçlarını kapsamadığını, sadece doğrudan "arkadaşlık" amacıyla tasarlanmış spesifik yazılımları hedef aldığını ifade ediyor.
Federal Düzeydeki Tıkanıklık ve New York’un Ülke Genelindeki Rolü
ABD’de yapay zeka alanındaki yasal düzenlemeler federal düzeydeki tıkanıklık nedeniyle zor bir süreçten geçiyor. Daha önce federal Kongre üyeleri Valerie Foushee ve Blake Moore, yapay zeka arkadaşlık botlarının reşit olmayanlara yasaklanmasını ve sohbet botlarının bir insan olmadıklarını net bir şekilde belirtmesini zorunlu kılan GUARD Yasası'nı Kongre'ye sunmuştu. Ancak bu tasarı Kongre'den geçerek yasalaşamadı.
Federal düzeyde ortak bir yasanın çıkarılamaması sebebiyle, ABD genelinde eyalet bazlı farklı yasal düzenlemelerin ortaya çıkması bekleniyor. Bu noktada New York’un aldığı kararın tüm ülkedeki erişim standartlarını şekillendirebileceği belirtiliyor. Yapay zeka şirketlerinin her eyalet için ayrı ayrı ürün geliştirmek yerine, genellikle en sıkı kuralı uygulayan eyaletin standartlarını benimseyip bunu ülke geneline yayma eğilimi göstermesi, New York’un bu hamlesini tüm ABD genelinde belirleyici bir konuma getiriyor.
