ŞEBNEM TURHAN
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) yılın beşinci Para Politikası Kurulu toplantısında artan jeopolitik gerginlikler nedeniyle yeniden yükseliş eğilimine geçen enerji fiyatlarındaki riske işaret ederek faiz oranlarında değişikliğe gitmedi. PPK kararında yüzde 37 politika faizi, yüzde 40 gecelik borç verme faizi ve yüzde 35,5 gecelik borçlanma faiz oranı sabit tutuldu. TCMB fonlama düzeninde de bir değişikliğe işaret etmedi, temmuzda enflasyonda geçici yükseliş yaşanacağını vurguladı. PPK kararı sonrasında bankacılık endeksi negatif fiyatlamaya döndü. PPK metninde iç talepteki zayıflığın belirginleştiğine ise dikkat çekildi.
Gerginlikler TCMB’nin elini zorladı
TCMB Para Politikası Kurulu dün piyasa beklentilerine paralel faiz oranlarında değişiklik yapmadı, bu yıl sadece ocak ayında 100 baz puan indirim yapan TCMB diğer 4 toplantıda da pas geçmeyi tercih etti. Orta Doğu’da ateşkes bozulmadan önce PPK’da faizde değişiklik olmasa bile haftalık repo ihalelerine geri dönebileceğine ilişkin açıklama gelebileceği yorumları yapılıyordu. Ancak uzmanlara göre gerginliklerin artmasıyla yükselen petrol fiyatları TCMB’nin elini zorladı ve TCMB hiçbir değişiklik yapmadı. TCMB’nin haftalık repo ihalelerini yeniden açması PPK toplantılarına bağlı bir durum değil. Bir açıklama ile yeniden haftalık repo ihaleleri açılabilir ve fonlama yüzde 37’ye çekilebilir. Uzmanlar bu hamlenin eğer faiz indirimi yapılacaksa bundan önce gelmesi gerektiğini vurgulasa da TCMB’nin eylülde faiz indirimi için çok alanı olmadığına da işaret etti.
Üç negatif bir pozitif vurgu
PPK metninde en büyük değişiklik enflasyon paragrafında yaşandı. PPK metninde enflasyonun ana eğiliminin haziranda sınırlı bir miktar gerilediği, öncü verilerin ise ana eğilimin temmuzda geçici olarak yükseleceğine ima ettiği vurgulandı. Bu iki olumsuz vurguya bir de jeopolitik gelişmeler eşliğinde belirsizliklerin arttığına dikkat çekilerek bunun neticesinde enerji fiyatlarının yeniden yükseliş eğilimine girdiğine işaret edildi. İlk paragrafta üç negatif vurguya karşılık tek iyimserlik iç talepteki zayıflığın belirginleşmesi oldu. TCMB PPK metninde “Jeopolitik gelişmelerin maliyet kanalı, iktisadi faaliyet ve beklenti kanalı üzerinden enflasyon görünümüne etkileri yakından takip edilmektedir. Fiyat istikrarı sağlanana kadar sürdürülecek sıkı para politikası duruşu talep, kur ve beklenti kanalları üzerinden dezenflasyon sürecini güçlendirecektir. Kurul politika faizine ilişkin atılacak adımları; enflasyon gerçekleşmelerini, ana eğilimini ve beklentilerini göz önünde bulundurarak ara hedeflerle uyumlu biçimde dezenflasyonun gerektirdiği sıkılığı sağlayacak şekilde belirleyecektir” denildi.
İç talepteki zayıflık vurgusu
Geçen ay olduğu gibi PPK metninde para politikası kararlarının enflasyon görünümü odaklı, toplantı bazlı ve ihtiyatlı bir yaklaşımla alındığı, enflasyon görünümünde belirgin ve kalıcı bir bozulma olması durumunda para politikası duruşunun sıkılaştırılacağı yer aldı. Ve metinde “Kurul enflasyon üzerindeki yukarı yönlü risklere karşı ihtiyatlı duruşunu vurgulamıştır” denildi. Uzmanlar karamsar bir PPK metninde tek olumlu ifadenin iç talepteki zayıflığın belirginleşmesi olduğunu belirtirken haziran metninden farklı olarak iktisadi faaliyetteki zayıflamanın metinden çıkarılmasına da dikkat çekti.
Uzmanlar, TCMB PPK kararını nasıl yorumladı?
En azından 1-2 ay daha olumlu gelişme yok
TOBB ETÜ Öğretim Üyesi Prof. Dr. Fatih Özatay: Enflasyon paragrafında değişiklikler yapılmış. Ana eğilimin haziranda sınırlı gerilediği, temmuzda geçici de olsa ana eğilimde yükseliş olacağını ve jeopolitik belirsizlikleri artan belirsizlikler diye güçlendirmiş. Yani enflasyon açısından üç olumsuz durum var tek olumlu durum iç talepteki zayıflığın belirginleştiğine vurgu yapılması. Burada da iktisadi faaliyetteki yavaşlama cümlesi kaldırılmış. TCMB enflasyon açısından en azından bir iki ay daha olumlu bir gelişme beklemiyor, PPK metni de bunu gösteriyor. Ben ise hiç olumlu bir gelişme beklemiyorum. Bir süredir TCMB piyasayı fonlamıyor aksine piyasadan para çekiyor. Ama bankalar açısından önemli olan kredi mevduat faizlerini etkileyecek faiz o da yüzde 40. Maliye politikasında sorun görmüyorum. Maliye politikasındaki sorun daha adil bir gelir dağılımına yönelik bir şey yok. Para politikası düzgün ama enflasyona bakıyorsunuz 12 aydır yüzde 31 üzerinde dalgalanmıyor sabit. Para politikasıyla ve bu kadar düşük kamu borcuyla olacak bir şey değil. Seçim yaklaştığı ve geçmiş tecrübeler hatırlandığı için beklentiler değişmiyor. TCMB’nin bundan sonraki toplantılarda faiz indirme alanı olduğunu düşünmüyorum.
Bu sene indirim için alanı sınırlı
Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi Hakan Kara: Merkez Bankası beklendiği gibi faizleri değiştirmedi. Karar metninde dikkat çekici ifade iç talepteki zayıflamanın belirginleşmesi oldu. Metinden anladığım merkez bankasının faiz indirimi eğiliminde olduğu, ancak enerji fiyatlarının seyrine ve enflasyon üzerindeki dolaylı etkilerine dair riskler nedeniyle faizi değiştirmediği yönünde. Önümüzdeki dönemde faiz kararları bu iki faktörün hangisinin baskın çıkacağına göre şekillenecek. Temmuz ve ağustos enflasyon verileri faiz indirimi için pek gerekçe vermeyecek gibi görünüyor. En iyi koşullarda bile bu sene faiz indirimi için alanın oldukça sınırlı olduğunu söyleyebiliriz.
TCMB faiz maiz indirmez
TOBB ETÜ Öğretim Üyesi Doç. Dr. Atılım Murat: TCMB’nin PPK metni karamsar bir metin. Vurguları üst üste koyunca enflasyon konusunda olumsuz ifadeler ağır basıyor. Petrol fiyatlarının yeniden 100 dolara gelmesi de karamsarlığı artırıyor. Savaş süresince başta ABD olmak üzere stratejik petrol rezervleri kullanıldı şimdi onlar da dip noktasında. Yani artık petrol fiyatlarındaki yükselişi ateşkes dışında bir şey tutamaz. Petrol fiyatları yeni bir ateşkes olmadıkça çok hızlı yükselebilir. TCMB maliyet kanalına bu yüzden vurgu yapıyor. Neredeyse 1 yıldır enflasyonda yüzde 31-34 bandındayız ve müthiş bir katılık var. 1 yılı aşkın süredir katılaşan enflasyona bir de petrol fiyatları tehlikesi var. Bunları alt alta koyunca TCMB’nin eylülde faiz indirecek alanı yok. Bu metne bakınca gördüğüm bu. Bir de seçim riski var, 2027’de seçim olması muhtemel. Gevşeme ihtimali var ve bu yüzden de beklentileri yönetmek zor. Beklentiler yönetilemediği için enflasyonda katılık sürüyor üzerine bir de petrol fiyatları geldi. TCMB’nin faiz indirmesi çok zor.
Er daha yol gösterici olacak
Nurol Portföy Yönetim Kurulu Danışmanı Dr. Altuğ Özaslan: TCMB, temmuz ayı PPK kararı ile statükoya devam dedi. Metinde temmuz ayı enflasyonunun geçici olarak yükseleceği, enerji fiyatlarının yükseliş eğiliminde olduğu ve iç talepteki zayıf seyrin artık belirginleştiği söylemleri öne çıktı. Temmuz enflasyonu için geçici tabirinin kullanılması, jeopolitik riskler kalıcı olarak bertaraf edilirse enflasyonun faiz indirim döngüsüne dönülmesine izin vereceği algısını oluşturdu. 13 Ağustos'taki Enflasyon Raporu (ER) ise yılsonu görünümü için PPK metninden daha yol gösterici olabilir. Ayrıca bu süreçte jeopolitik gelişmeler kalıcı sulh ile çözülürse, TCMB'nin gecelik fonlamayı yeniden haftalık fonlamaya döndürmesi için bir sonraki PPK'yı beklemesine gerek olmadığını ve proaktif davranabileceğini düşünüyorum. Ayrıca dışsal risklerin kronik yoğunluğu sebebiyle PPK frekansının 45 gün olması efektif bir durum oluşturmuyor. Bu yüzden gelecek yıl için aylık PPK toplantı frekansına dönülür mü veya sene sonu beklenmeden böyle bir karar alınır mı sorusu akla geliyor. Eğer jeopolitik riskler kaynaklı dışsal şoklar bertaraf edilirse, PPK frekansının da yeniden aylığa dönmesini bekliyorum. Yıl sonu için yüzde 29 enflasyon ve yüzde 34-35 aralığında politika faizi beklentimi koruyorum.
