Atalardan kalma ayı savarı: ‘Carimangana’

Rize’nin Pazar ilçesinde ayıların sürekli geldiği yaban mersin bahçelerine, yöredeki vatandaşların ‘carimangana’ şeklinde adlandırdığı atadan kalma su, teneke ve tahterevalli ile oluşan düzenekle korunuyor.Tarım ve Orman Müdürlüğü desteği ile kurulan bahçePazar ilçesinde yaşayan İbrahim Ergül, Yusuf ve Mustafa Çatan, bölgede “mavi yemiş” yani “likapa” olarak bilinen yaban mersini (blueberry) ekme kararı aldı. Tarım ve Orman Müdürlüğünün desteğiyle kurdukları bahçeye “likapa” fidanı diken üreticiler, fidanların büyümesi ile hasat işlemlerine başladı. Yöredeki insanların ‘carimangana’ şeklinde adlandırılan ayı savar sistemini kuran üreticiler, fidanları ayı saldırılarından korumuş oldu.Atalardan kalma ‘carimangana’ nasıl yapılır ve çalışırUzun bir ağacın belli bir kısmını oyarak havuz haline getiren üreticiler, ortadan ‘tahterevalli’ şeklinde yere sabitledi. Suyun havuzun üzerine akmasını sağlayan üreticiler, aynı noktaya odun değdiğinde ses çıkaracak tenekeler yerleştirdi. Suyun akmaya başlamasıyla havuzu dolduruyor ve ağaç suyun ağırlığıyla yere kadar iniyor. Su boşaldıktan sonra tekrar yukarıya çıkan ağaç, bu sefer tenekelere çarparak yüksek bir ses çıkarıyor. Bu durumda, ayı sesten ürekerek bahçelere girmiyor.Ayı saldırılarıyla karşılaşınca alınan önlem Çayla birlikte ek gelir için yaban mersini üretimine başlamaya karar verdiklerini söyleyen Irmak köyü sakinlerinden Mustafa Çatan, hasatları korumak için bir sistem kurduklarını ifade etti. Çatan, “Yağışlı bir bölgede yaşıyoruz. Soğuk hava depomuz olmayınca toplayıp hemen tüketilmesi gerekiyor. Bunun üzerine birde ayı saldırılarına maruz kaldık. Likapa fidanlarımızı koparıp, bahçeyi talan etmeye başladı. Bu yıl üst üste ayı saldırıları başlayınca, atalarımızın geçmiş dönemde kullandığı ilkel bir ayı savar sistemi kurduk. Şimdilik işe yaradı. Bakalım ilerleyen süreçte bir sıkıntı yaşarmıyız bilemiyoruz.” sözlerini kaydetti. Ayıyı ürkütüp, bahçeye girmesini engelliyor‘Carimangana’ düzeneği kuran İbrahim Ergül, “Biz buna ayı savar diyoruz. Geçmiş yıllarda atalarımız ektikleri patates ve mısırları yaban hayvanlarından korumak için bunu yapardı. Suyun çanağı doldurması ve ağırlık artınca boşalıp tekrar geri basması ile çıkan çarpışmadan kaynaklı ses, ayıyı ürkütüp, bu alana girmesini engelliyor” diye ifade etti.Üretimi ve tüketimi zor olan meyveYaban mersini bahçesinin ayı saldırı sonucunda tahrip edilmesinden dolayı üzüldüğünü açıklayan Yusuf Çatan, “Likapa, üretmesi ve toplaması çok zahmetli bir ürün. Bazı arkadaşlarımız ‘Biraz getirsen’ diyor. ‘Çık topla, ye’ diyorum. Tek tek elle toplanıp muhafaza edilmesi gerekiyor bu kadar emek verdiğimiz, gözümüz gibi baktığımız ürünün bir de ayı saldırısına uğraması hepimizi üzdü. Mahvetti ortalığı” şeklinde konuştu.