Fas, yalnızca 12 ay içinde İspanya pazarı için çok daha görünür bir zeytinyağı tedarikçisine dönüştü; Ekonomi, Ticaret ve İş Bakanlığına bağlı DataComex'in son verilerine göre (kaynak İspanyolca). 2025'in ocak-nisan döneminde İspanya komşu ülkeden 103 ton yağ satın aldı; 2026'da aynı dönemde bu rakam 10.384,7 tona ulaştı. Yüzde 9.979'luk artış doğru ve doğrulanabilir bir veri, ancak ne anlama geldiğini kavramak için biraz bağlam gerekiyor.
Bu kadar yüksek bir artış oranı neden hata değil
Sıçrama büyük ölçüde başlangıç noktasından kaynaklanıyor: başlangıç değeri bu kadar düşük olduğunda, mutlak anlamda görece sınırlı bir artış bile yüzde olarak fahiş görünüyor. 103 tondan biraz üzeri 10.000 tona çıkmak, rakamı 100 katına çıkarıyor ve bu çarpma, yüzde olarak ifade edildiğinde, neredeyse beş haneli bir orana ulaşıyor. Aynı desen bu alımların ekonomik değerinde de görülüyor: 340.000 avrodan 32,76 milyon avroya, yani yüzde 9.535'lik bir artış.
Resme biraz uzaktan bakıldığında, Fas zeytinyağı hâlâ İspanya pazarında küçük bir paya karşılık geliyor. 2026 Şubatına kadar olan verilerle Fas, İspanya'nın zeytinyağı ithalatının yüzde 7,48'ini sağlıyordu; bu oran bir yıl önce yüzde 2,01'di. Kayda değer bir ilerleme, ancak hâlâ hâkim bir konumdan oldukça uzak. İspanya ayrıca 2025-2026 sezonunda yaklaşık 1,295 milyon ton yağ üretiyor; bu rakam, ilk dört ayda Fas'tan ithal edilen 10.000 tonun biraz üzerindeki miktarın çok üzerinde. Fas tarafındaki büyüme gerçek ve hızlı, ancak tek başına ülkenin iç üretiminin ağırlığını değiştirmiyor.
İspanya'nın ihracatında da yön değişimi
Dengenin diğer tarafı da değişmiş durumda. İspanya, 2025'in ocak-nisan döneminde Fas'a 2.721 ton yağ sattı; 2026'da aynı dönemde bu miktar 673,72 tona gerileyerek yüzde 75,2'lik bir düşüş kaydetti. Değer açısından İspanyol ihracatı 11,11 milyon avrodan 2,44 milyon avroya indi; bu, neredeyse yüzde 78'lik bir azalma demek. Sonuç, ticari ilişkide yön değişimi: 2025'te İspanya Fas'a satın aldığından daha fazla yağ satarken, 2026'da bunun tam tersi oluyor.
Fas'taki yükselişin arkasında ne var
Bu rakamların arkasında Fas'ta olağanüstü iyi geçen bir hasat sezonu var: Fas Zeytinlerarası Federasyonu, 2025-2026 için yaklaşık 200.000 tonluk bir üretim öngördü; bu, birkaç yıllık kuraklığın ardından zeytinliklerin toparlanması sayesinde, önceki yılın üretiminin iki katından fazla. Buna, Avrupa Birliği'nin Fas'a tanıdığı tercihli ticaret koşullarının da etkisiyle daha düşük bir fiyat ekleniyor. AB genelinde Fas zeytinyağı alımları 2025 Ekim ile 2026 Mart arasında yüzde 712,6 arttı; yine de Tunus, bu ithalatın yüzde 81'ini karşılayan açık ara en büyük AB dışı tedarikçi olmaya devam ediyor.
Buna paralel olarak, İspanya'daki üretim görece zayıf bir kampanya döneminden geçiyor. Tarım Bakanlığı, önceki yıla göre yüzde 9 daha düşük bir üretim öngörüyor; bu da pazarın neden dışarıdan yağ alımını artırdığını açıklamaya yardımcı oluyor. Veriler bütünüyle, İspanya ile Fas arasındaki ticarette izlenmeyi hak eden bir eğilim değişikliğine işaret ediyor, ancak henüz İspanyol zeytinyağının Fas ürünüyle ikame edildiğinden söz etmeye izin vermiyor.
Haritanın geri kalanı: İspanya'ya yağ satan diğer ülkeler
Fas sahada yalnız değil. 2026'nın ilk iki ayında İspanya toplam 39.624,61 ton zeytinyağı ithal etti ve Mağrip ülkesi tedarikçi sıralamasında Tunus (15.861,10 ton), Portekiz (13.174,47) ve İtalya'nın (4.257,19) ardından dördüncü sırada yer aldı. Tunus, aynı dönemde Fas'ın dört katına çıkan hacmiyle İspanya'nın en büyük dış tedarikçisi olmayı açık ara sürdürüyor.
Benzer bir tablo Avrupa ölçeğinde de karşımıza çıkıyor: 2025 Ekim ile 2026 Mart arasında, Fas menşeli yağın AB ithalatı yüzde 712,6 artarak 1.269 tondan 10.312 tona çıktı. Buna rağmen Tunus, AB'nin üçüncü ülkelerden aldığı tüm zeytinyağının yüzde 81'ini tek başına karşılıyor; Fas'ın payı ise hâlâ çok daha düşük. Avrupa Komisyonu'nun raporu, ayrıca Türkiye (-%95,1), Suriye (-%83,1) veya Arjantin (-%53,4) gibi diğer geleneksel tedarikçilerde de keskin düşüşler olduğunu kaydediyor; bu da Fas'ın yükselişini, yalnızca Fas kaynaklı değil, başka cephelerden de değişen bir tedarikçi dağılımının parçası olarak konumlandırıyor.
