A1 Capital Genel Müdür Yardımcısı Üzeyir Doğan, cnbce.com’a yaptığı değerlendirmede, yatırımcılar açısından fiili dolaşım oranından çok şirketlerin BIST 30, BIST 50 ve BIST 100 gibi endekslerde yer alıp almamalarının önem taşıdığını belirtti. Doğan, Borsa İstanbul'un çeyreklik dönemlerde açıkladığı endeks değişikliklerinin yakından takip edileceğini ifade etti.
Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) fiili dolaşım oranı hesaplamasında yaptığı değişiklik sonrasında Borsa İstanbul'da 138 şirketin fiili dolaşım oranı yeniden hesaplandı.
Düzenleme kapsamında, sermaye veya yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortakların sahip olduğu ve serbest ya da özel fon katılma paylarına verilen paylar, 15 Haziran itibarıyla fiili dolaşımdaki pay oranı hesaplamasının dışında bırakıldı.
Yeni oranların, uluslararası endeks sağlayıcıları tarafından yapılan değerlendirmelerde de etkili olabileceğini söyleyen Doğan, MSCI gibi endekslerde şirketlerin kalma, çıkma veya yeni eklenme durumlarının hisse bazında sert fiyat hareketlerine yol açabileceğini dile getirdi.
“Hisse üzerindeki etkiler takip edilecek”
Doğan, SPK'nın son dönemde halka açık şirketlerin fiili dolaşım oranları üzerindeki tartışmaların ardından yeni bir düzenlemeye gittiğini belirterek, fiili dolaşım oranı hesaplamasında dikkate alınmayan paylar arasına sermaye veya yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortakların sahip olduğu ve serbest ya da özel fon katılma paylarına verilen payların da eklendiğini söyledi.
Doğan, "Azalan paylara baktığımızda bu azalışların BİST'in omurgasını oluşturan ana şirketler dışında olması genel piyasa üzerinde anlamlı bir etki oluşturmayacak, hisse üzerindeki etkiler takip edilecektir" dedi.
BIST 30 ve BIST 100 endekslerinin sermaye piyasalarının vitrini konumunda olduğunu ifade eden Doğan, bu endekslere dahil olmada ana kriterin fiili dolaşımdaki payların toplam piyasa değeri olmasının sağlıklı bir yapı oluşturmadığını uzun süredir dile getirdiklerini söyledi. Doğan, halka arzlarda dikkate alınan ciro, kârlılık ve istihdam gibi kriterlerin de endeks yapısında değerlendirilmesinin Türkiye ekonomisini daha iyi yansıtan ve daha istikrarlı bir görünüm sağlayan bir yapı oluşturabileceğini ifade etti.
Doğan, "Değerlemede ana kriterin yine fiili dolaşımdaki hisselerin değeri olması ilerleyen dönemde bazı şirketlerin, bu oranı artırmak için çeşitli yan yol arayışlarına girmesine neden olabilir. Bu nedenle tek bir rakamdan ziyade, Türkiye sermaye piyasalarının kendine özgü dinamikleri dikkate alınarak daha kompleks bir endeks kriteri oluşturulması gerekebilir" değerlendirmesinde bulundu.
Fiili dolaşım oranları belirli seviyelerin altına gerileyen şirketlerin bu oranları artırabilmek için ek hisse satışları gibi seçenekleri gündeme alabileceğini kaydeden Doğan, bu senaryonun ilgili hisseler üzerinde baskı oluşturabileceğini söyledi.
“Riskler göz önüne alınmalı”
Doğan, "En kötü senaryo MSCI gibi uluslararası endekslerin Türkiye ağırlığını azaltması ya da başka riskler görerek tedbir almasıdır. Bu durum İstanbul'un finans merkezi olma iddiasına çok sert bir darbe indirebilir. Bu nedenle yapılan ve devamında yapılacak düzenlemelerin ana hedefi, özellikle de vitrindeki şirketler ve devamında tüm piyasa için daha şeffaf, daha adil ve daha etkin bir piyasa oluşturmak olmalıdır" dedi.
SPK'nın düzenlemesinin gerekçeleri arasında, fiili dolaşım oranının gerçekte işlem gören pay miktarını daha doğru yansıtması yer alıyor. Daha önce bazı şirketlerde, hakim ortaklarla ilişkili yatırım fonlarında tutulan paylar fiili dolaşım kapsamında değerlendirilirken, bu hisselerin fiilen piyasada işlem görmediği belirtiliyordu. Düzenleme ile birlikte, endeks hesaplamalarında kullanılan fiili dolaşım oranlarının gerçek piyasa likiditesini daha doğru yansıtması hedefleniyor.
Yeni hesaplamalar, Borsa İstanbul'un üçüncü çeyrek endeks gözden geçirme sürecinde kullanılacak. Fiili dolaşım oranındaki değişiklikler, şirketlerin endekslerdeki ağırlıkları ile endekse giriş ve çıkış kriterleri üzerinde doğrudan etkili olacak.
Fiili dolaşım oranı nedir?
Fiili dolaşım oranı, şirket ortaklarının elindeki paylar dışında yatırımcılar arasında serbestçe alınıp satılabilen hisseleri ifade ediyor. Söz konusu oran, BIST 30 ve BIST 100 başta olmak üzere endekslerde yer alma kriterleri ve endeks ağırlıkları açısından temel göstergeler arasında bulunuyor.
İşte SPK’nın hamlesi hakkında merak edilenler
SPK’nın fiili dolaşım oranı hesaplamasında yaptığı değişiklik, piyasada işlem gören hisselerin “gerçek dolaşımda olan kısmının” daha net şekilde tanımlanmasını hedefliyor. Düzenleme ile birlikte bazı paylar fiili dolaşım dışında bırakılarak hesaplama yeniden şekillendirildi.
Fiili dolaşım oranının düşmesi ne ifade ediyor?
Fiili dolaşım oranının düşmesi, bir şirketin hisselerinin piyasada serbestçe alınıp satılabilen bölümünün azaldığını gösteriyor. Bu durum, likiditenin zayıfladığı ve fiyat hareketlerinin daha hassas hale geldiği anlamına geliyor.
Düşük fiili dolaşım oranı ne tür sonuçlar doğurur?
Fiili dolaşım oranı, toplam hisseler içinde gerçek yatırımcılar tarafından işlem gören kısmı ifade eder. Oranın gerilemesi genellikle iki temel etki üretir: likiditenin azalması nedeniyle alım-satımın zorlaşması ve sınırlı sayıda işlemle fiyatların daha sert hareket etmesi.
Fiili dolaşım oranına ilişkin yasal eşikler nelerdir?
Borsa İstanbul’da fiili dolaşım oranına ilişkin belirli eşikler bulunmaktadır. En kritik seviye yüzde 5’tir. Bu oranın altına inen şirketler yakından izlenir ve belirlenen süre içinde yeniden yüzde 5’in üzerine çıkmaması halinde Gözaltı Pazarı’na alınma veya borsa kotundan çıkarılma riski gündeme gelebilir. Bir diğer eşik olan yüzde 15 ise özellikle halka arzlar için asgari seviye olarak uygulanmaktadır.
Son düzenlemede ne değişti?
Sermaye Piyasası Kurulu, 2026 yılı Haziran ayında fiili dolaşım hesaplamasında değişikliğe giderek, şirketlerin hakim ortaklarının kontrol ettiği ve yatırım fonları üzerinden dolaylı şekilde tutulan bazı payları fiili dolaşım kapsamı dışında bıraktı. Bu düzenleme 138 şirketin fiili dolaşım oranının düşmesine yol açtı.
Bu değişiklik endeksleri nasıl etkiler?
Fiili dolaşım oranı, BIST 100 gibi ana endekslerde ağırlıkların belirlenmesinde temel kriterlerden biridir. Oranlardaki değişiklikler, şirketlerin endeks içindeki ağırlığını ve endekse giriş-çıkış durumlarını doğrudan etkileyebilir.
Uluslararası endeksler açısından etkisi nedir?
Daha net ve şeffaf bir fiili dolaşım hesaplaması, MSCI gibi uluslararası endeks sağlayıcılarının değerlendirmelerinde referans niteliği taşıyabilir ve Türk şirketlerinin endeks konumlandırmalarını etkileyebilir.
