Amerikan ordusu mayıs ayı ortasında İran uranyum stoklarını ele geçirmek amacıyla kapsamlı bir askeri kara harekatı planı hazırladı. İstihbarat kaynakları, Savunma Bakanlığı birimlerinin İsfahan ve Natanz nükleer tesislerindeki yaklaşık yarım tonluk zenginleştirilmiş materyali ülke dışına çıkarmayı hedeflediğini belirtiyor. Trump yüksek askeri personel kaybı riski taşıdığı gerekçesiyle uranyum depolarına yönelik planlanan kara harekatı hamlesini geçici olarak askıya aldı. Tahran yönetimi Amerikan ordusunun operasyon ihtimaline karşı yer altı komplekslerinin girişlerini patlayıcı mayınlar ve bubi tuzaklarıyla sıkı şekilde tahkim etti.
Güvenlik bürokrasisi, uranyum depolarına uzanan tünellerin kasıtlı çökertilmesinin nükleer malzemeye ulaşmayı geçen aya kıyasla ciddi boyutta zorlaştırdığını vurguluyor. Amerikan yönetimi Hürmüz Boğazı sivil ticaret trafiğini yeniden açmak ve savaş tehdidini bitirmek için uranyum stoklarının tasfiyesini ana şart koşuyor.
Washington ve Tahran heyetleri, nükleer envanterin yerinde imhasını öngören yeni bir anlaşma zemininde teknik seviyede diplomatik temaslarını sürdürüyor. Cuma günü basına kapalı toplantıda bilgi veren üst düzey bir yetkili, tarafların malzemelerin ülke dışına çıkarılmasını kapsayan nihai protokole yaklaştığını aktardı.
ABD ve İranlı diplomatlar, sızdırılan çerçeve metnindeki yükümlülükler hakkında uluslararası kamuoyuna birbirleriyle tamamen çelişen resmi açıklamalar yaptı. İstihbarat birimleri, ana nükleer stokun büyük bölümünün İsfahan kompleksindeki göçük alanlarda saklandığını raporlarla teyit ediyor.
Amerikan savunma yetkilileri, zenginleştirilmiş nükleer malzemenin ufak bir bölümünün Natanz dışındaki diğer tesislerde tutulduğuna dair verileri analiz ediyor. Kaynaklar, Washington idaresinin askeri bir kara harekatı niyetini kamuoyuna açıkça beyan etmesinin Tahran hükümetine savunma varlıklarını güçlendirme fırsatı verdiğini değerlendiriyor.
Kara harekatı senaryosunda operasyonel riskler
Milli Nükleer Güvenlik İdaresi Nükleer Malzeme Uzaklaştırma Ofisi eski yöneticisi Scott Roecker, tünellerdeki çöküntülerin doğrulama süreçlerini doğrudan aksatacağını belirtiyor. Roecker, müzakerecilerin tüm stoku merkezi bir konuma taşıma şartı getirmesi durumunda sürecin teknik bir çıkmaza girebileceğine dikkat çekiyor. Uzmanlar, Tahran idaresinin envanter denetimlerinde malzemenin bir kısmına fiziksel imkansızlıklar nedeniyle ulaşılamadığını iddia etme potansiyeli taşıdığını hesaplıyor. Uluslararası denetçiler, Tahran yönetiminin nükleer uyumluluk yükümlülüklerini gizlemek için bu ulaşılmazlık bahanesini diplomatik bir koz olarak kullanacağını öngörüyor.
Nükleer mühendisler, anlaşma masada sağlansa bile malzeme çıkarımının ağır sanayi iş makineleri ve tehlikeli mayın temizleme faaliyetleri gerektireceğini savunuyor. Trump, Fox News yayınında Sean Hannity ile yaptığı mülakatta uydular vasıtasıyla tesislerin etrafındaki hareketliliği anlık izlediklerini açıkça ilan etti. İstihbarat servisleri, İran ordusunun kendi gömdüğü nükleer materyali Amerikan teknolojik gözetimine yakalanmadan çıkarma kapasitesine sahip olmadığını raporluyor. Washington temsilcileri, planlanan imha operasyonunu Amerikan uzman ekiplerinin bizzat yer altı nükleer sahalarında uygulamasını masada kritik bir madde olarak tutuyor.
Kara harekatı yerine diplomatik tasfiye takvimi
Trump idaresinin üst düzey müzakerecileri Jared Kushner ve Steve Witkoff, ayın başlarında Tennessee eyaletindeki Oak Ridge Ulusal Laboratuvarı merkezini ziyaret etti. Kurum mühendisleri, zenginleştirilmiş uranyumu taşıyacak olan özel tasarlanmış mobil nükleer tesislerin lojistik altyapı detaylarını Washington heyetine sundu. Teknik müdahale ekipleri, nihai anlaşmanın resmiyet kazanmasının ardından tünellerde yürütülecek nakliye ve mayın temizleme işlemlerinin asgari iki hafta süreceğini öngörüyor. Birleşmiş Milletler nezdindeki İran diplomatik delegasyonu ve Beyaz Saray resmi yetkilileri sürece dair basın sorularını şimdilik yanıtsız bırakıyor.
Yarı resmi İran haber ajanslarının cuma günü taslak anlaşma detaylarını izinsiz şekilde sızdırması müzakere sürecinde diplomatik gerilimi artırdı. Trump sosyal medya platformları üzerinden yayınladığı mesajlarda sızıntılara ve Tahran idaresinin şeffaflıktan uzak müzakere taktiklerine çok sert tepki gösterdi. Teknik heyetler önümüzdeki hafta nükleer programın uzun vadeli geleceğini ve envanter transfer şartlarını şekillendirecek kritik müzakerelere başlayacak. Küresel enerji aktörleri, diplomasinin çökmesi durumunda Amerikan ordusunun askıya aldığı kara harekatı seçeneğini piyasa risk modellerine yeniden entegre ediyor.
