Sıcak çarpması vakaları genelde baş ağrısı, baş dönmesi ve bilinç bozukluğu gibi belirtilerle başlar.
Vücudun ısı düzenleme sistemi çöker ve vücut sıcaklığı hayati tehlike oluşturacak şekilde yükselir. Bunun sonucu çoklu organ yetmezliği ve ölüm olabilir. Ancak hekimler, doğrudan aşırı sıcağa bağlanabilen bu tür ölüm vakalarını nadiren tespit ediyor. Federal İstatistik Dairesi'ne göre 2004-2014 yılları arasında bu tür vakaların yıllık ortalaması 21 oldu.
Robert Koch Enstitüsü'nün (RKI), 2026 yılı için 28 Haziran dahil Almanya'da şimdiye kadar 5 bin 120 aşırı sıcak kaynaklı ölüm vakası meydana geldiğini açıklaması, aslında bir tahminden itibaret.
Ancak bu, açıklanan sayının tümüyle desteksiz olduğu anlamına gelmiyor.
DW Türkçe'den Julia Vergin'in haberine göre Münih Helmholtz Merkezi Epidemiyoloji Enstitüsü Başkan Yardımcısı, meteorolog ve epidemiyolog Alexandra Schneider, hesaplamanın niteliğini şöyle açıklıyor:
"Bu istatistiksel bir bağlantı."
Sıcaklık ile ölümler arasındaki istatistiksel ilişki
Bu bağlantı, Almanya'da Federal İstatistik Dairesi'nin topladığı ölüm verileri ile Alman Meteoroloji Dairesi'nin (DWD) belirli bir dönemde ölçtüğü sıcaklık gelişiminin birlikte değerlendirilmesinden ortaya çıkıyor.
Yalnızca haziran ayının son haftasında yaklaşık 23 bin 600 kişi öldü. O hafta haftalık ortalama sıcaklık, yani gündüz ve gece sıcaklıklarının haftalık ortalaması 26 dereceydi. RKI, haftalık ortalama sıcaklığın 20 dereceyi aşması halinde sıcak kaynaklı ölümler hesaba katıyor.
Haziran ayının son haftasında Almanya'da termometreler 40 dereceyi aşkın rekor sıcaklıkları gösterirken, toplamr ölüm sayısı, önceki yılların aynı dönemlerindeki yaklaşık 18 bin 200 olan ortalama değerin yaklaşık yüzde 30 üzerindeydi.
Araştırmacılar, sıcak kaynaklı ölüm sayısını tahmin etmek için sıcaklığın en fazla 20 derece olduğu koşullarda kaç ölüm yaşanacağını modelledi.
Schneider, belirli bozucu etkenlerin de hesaptan çıkarıldığını belirtiyor. RKI bu yöntemle tahminen 5 bin 120 sıcak kaynaklı ölüm sonucuna ulaşıyor. Bunun 4 bin 310'u yalnızca Haziran ayının son haftasına denk geliyor.
Alexandra Schneider, tahmini makul buluyor ve bu büyüklükte bir sayı beklediğini söylüyor. Epidemiyolog, geçmişte RKI'nin yöntemini eleştirmişti.
Schneider'e göre sıcaklığın hafta içinde çok güçlü dalgalanması halinde haftalık ortalama, sert iniş çıkışları yumuşatabiliyor ve ölüm vakalarını olduğundan düşük gösterebiliyor: "Ancak bu kez durum farklıydı. Zira hava sürekli sıcaktı."
Almanya ve Avrupa'da soğuktan kaynaklanan ölümler sıcaktan fazla Soğuk kaynaklı ölümler için de sıcak kaynaklı ölümlerle aynı şey geçerli: Bunlar bir tahmin ve makul bir istatistiksel bağlantıya dayanıyor.
Yılın soğuk döneminde solunum yolu hastalıkları artıyor. Epidemiyolog Schneider'e göre soğuk, sıcak gibi kalp-damar sistemi hastalıklarını da kolaylaştırıyor.
Schneider, Avrupa'daki genel tabloyu şöyle özetliyor:
"Avrupa'da soğukla ilişkilendirilen ölüm oranları hâlâ sıcakla ilişkilendirilenlerden çok daha yüksek. Ama yavaş bir kayma olduğunu görüyoruz."
Peki iklim değişikliği kışları daha ılıman hale getirip daha az insanın ölmesini sağlayamaz mı? Araştırmacılar da bu soruyu sordu ve farklı senaryolar modelledi.
Schneider, hangi senaryo ele alınırsa alınsın sonucun aynı noktaya çıktığını söylüyor: "Net etki, yani toplam ölüm sayısı artıyor."
Çünkü sıcaklığa bağlanabilecek ölümler o kadar güçlü artıyor ki, soğukla ilişkilendirilen ölümlerdeki azalma bu artışı telafi edemiyor.
Sıcak kaynaklı ölümler buzdağının yalnızca görünen kısmı
Schneider'e göre, yüksek sıcaklıkların neden olduğu ölüm sebepleri içinde yalnızca sıcak çarpmasına odaklanmak, sıcaklığın etkilerini ciddi biçimde hafife almak anlamına gelir. Uzman, istatistiksel yöntemlerin neden kullanıldığını şöyle açıklıyor:
"Bu nedenle başka kronik hastalıklar ile sıcak arasındaki bağlantıları görmek ve incelemek için bu istatistiksel yöntemler kullanılıyor."
Schneider, sıcak ile belirli hastalıklar arasındaki bağlantıyı gösteren çalışmalara kendisi de katıldı. Bu bulgulardan birini şöyle aktarıyor:
"Sıcağın artık kalp krizleriyle güçlü biçimde ilişkili olduğunu gösterebildik. Gece sıcaklığı ayrıca inme riskini artırıyor."
Aşırı sıcaklar kurtarma ekiplerini ve klinik personelini zorluyor
Jonas Sonnenstuhl, Brandenburg eyaletindeki Teltow'da acil sağlık teknisyeni olarak çalışıyor. Sonnenstuhl, sahadaki gözlemini şöyle anlatıyor:
"Hepimizin bildiği şey şu: İnme ve kalp krizi gibi hastalıklar tam da bu koşullarda daha sık görülüyor ya da daha hızlı ölümcül hale geliyor."
Alexandra Schneider ise sıcak kaynaklı ölümleri buzdağının yalnızca görünen kısmı olarak nitelendiriyor. Yüksek sıcaklıklar ölüme yol açmasa bile sağlık açısından bir yük oluşturuyor. Bu özellikle önceden hastalığı olan kişiler için geçerli.
Sonnenstuhl, doğuştan kalp rahatsızlığı bulunan ve sıcak hava dalgası sırasında acil hattı arayan 17 yaşındaki bir hastadan söz ediyor. Hastanın o günkü durumunu şöyle tarif ediyor:
"O gün, vücudunun sınırda olduğunu gösteren belirgin semptomlar vardı. Nefes darlığı, baş dönmesi ve bilinç bozuklukları."
Aşırı sıcak, kurtarma ekiplerini ve klinik personelini başka şekillerde de kapasite sınırına getirdi. Sağlık teknisyeni Sonnenstuhl'un 24 saatlik nöbet tuttuğu 28 Haziran'da ambulansın içindeki sıcaklık 30 derecenin altına düşmedi. Buna ağır iş kıyafetleri, çelik burunlu botlar ve yorucu fiziksel çalışma da eklendi.
Sonnenstuhl'a göre birçok hastanenin acil servisi klimalı değil; kurtarma istasyonları ise hiç değil. Sahadaki yükü şöyle özetliyor: "Hem biz hem de klinikteki personel sınırdaydık."
Oysa hayat kurtarması gereken insanlar için serin ve zinde kalabilmek her şeyden önemli.
