Almanya ve Fransa, Avrupa’nın en iddialı savunma programı olarak kabul edilen yeni nesil bir savaş uçağı geliştirme ve inşa etme projesini, şirketler arası endüstriyel rekabete yenik düşerek iptal etti.
Reuters'ın haberine göreyetkililer pazartesi günü yaptıkları açıklamada, iki ülkenin tarihi projeyi sonlandırma konusunda mutabakata vardığını duyurdu.
Alman yetkililerden alınan bilgiye göre, Almanya Başbakanı Friedrich Merz ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, geçen hafta Karadağ’da düzenlenen AB-Batı Balkanlar zirvesinin kulisinde sorunlu projeyi masaya yatırdı.
İki lider, planın paydaşı olan savunma sanayii firmaları arasında aylardır süren kilitlenmeyi aşmanın hiçbir yolu olmadığı sonucuna vardı. Bu doğrultuda Başbakan Merz’in, Fransız mevkidaişı Macron’a ortak savaş uçağı inşası projesini daha fazla sürdürmeme tavsiyesinde bulunduğu öğrenildi.
Fransa Cumhurbaşkanlığı Ofisi tarafından yapılan açıklamada da iki liderin projeyi uzun uzadıya tartıştığı doğrulandı.
Açıklamada Almanya ve İspanya'yı temsil eden Avrupa havacılık grubu Airbus ile Fransa'yı temsil eden Dassault Aviation firmalarının bir anlaşmaya varamamış olmasından derin üzüntü duyulduğu ifade edildi.
Washington ve Moskova hatlarında kritik sinyal
Avrupa'nın 100 milyar euroluk (116 milyar dolar) bu en büyük savunma projesinin ana sütununu yıkma kararı, Batılı askeri yetkililerin Rusya'dan gelen büyüyen tehditlere karşı uyarılarda bulunduğu ve ABD'nin Avrupa'ya yeniden silahlanması için baskıyı artırdığı bir döneme denk geldi.
Projenin çöküşü, Avrupa'nın onlarca yıldır devam eden yetersiz yatırımların ardından askeri kapasitesini yeniden inşa etme konusunda ne kadar büyük zorluklarla karşı karşıya olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü (IISS) askeri havacılık kıdemli uzmanı Douglas Barrie, karara ilişkin yaptığı değerlendirmede, "Bu durum, ne Washington'a ne de Moskova'ya verilecek ideal bir sinyaldir" ifadelerini kullandı.
İptali gizleme formülü
İnsansız hava araçlarıyla desteklenen ve gizli bir "muharebe bulutu" ağıyla birbirine bağlanan ana bir savaş uçağı merkezli proje, iki tarafın teknik özellikler ve kontrol mekanizmaları üzerindeki çekişmeleri nedeniyle aylardır şüpheyle karşılanıyordu.
Konuya ilişkin bilgilendirilen Avrupalı bir kaynak, iki tarafın da "itibarını kurtaracak" diplomatik bir formüle yöneldiğini aktardı.
Buna göre, ana savaş uçağının dışındaki diğer sistemler; örneğin yüksek güvenlikli bağlantılardan oluşan "muharebe bulutu" gibi teknolojiler, aynı isim altında yani Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (FCAS) adı altında geliştirilmeye devam edecek.
Bu uzlaşma hamlesinin tamamen sembolik olduğu belirtiliyor; zira FCAS bu tür sistemler için genel bir isim olup sadece bu plana özgü bir marka değil. Ancak yetkililer, Macron'un projenin tamamen öldüğünü ilan etmek zorunda kalmadan ana savaş uçağı bileşeninden vazgeçmesini sağlayacak bir formül bulmak adına bu yola başvurdu.
1980'lerdeki Eurofighter ayrılığı geri döndü
Geliştirme sürecinin bir sonraki aşamasının kontrolü ve fikri mülkiyet haklarına erişim konusundaki anlaşmazlıkların yanı sıra, iki ülkenin uçaktan beklentileri ve askeri gereksinimleri de taban tabana zıtlık gösteriyordu.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, kendi hava kuvvetleri için insanlı altıncı nesil bir savaş uçağı geliştirmenin hala mantıklı olup olmadığını açıkça sorgularken, Almanya'nın bir uçak gemisine iniş yapabilecek nükleer kapasiteli bir jete ihtiyacı olmadığını net bir dille ifade etmişti.
Ana savaş uçağı projesindeki bu çöküş, Fransa'nın 1980'lerde Eurofighter projesinden çekilme kararını hatırlatırken, Dassault ve Airbus arasında yıllardır kamuoyunun gözü önünde yaşanan atışmaların da son perdesi oldu. İngiltere merkezli savunma analisti Francis Tusa, projenin Fransızca kısaltmasına atıfta bulunarak, "SCAF (FCAS) zaten üç yıldır yapay solunum cihazına bağlı olarak yaşıyordu" yorumunu yaptı.
Cumhurbaşkanı Macron, projeyi ilk olarak 2017 yılında eski Almanya Başbakanı Angela Merkel ile birlikte başlatmış ve aylardır projeyi savunmuştu.
Macron'un ofisi, bu başarısızlığa rağmen Fransa-Almanya savunma iş birliğinin her iki ülke ve Avrupalı ortakları için bir zorunluluk olmaya devam ettiğini savundu.
