Çinli elektrikli otomobil üreticisi BYD’nin Başkan Yardımcısı Stella Li, şirketin Türkiye’de kurmayı planladığı ancak yılan hikayesine dönen 150 bin araç kapasiteli tesisine ilişkin dikkat çekici açıklama yaptı. Stella Li, Türkiye’deki üretim tesisinin kurulum sürecinin askıya alındığını ve proje için belirlenmiş somut bir takvim bulunmadığını söyledi. Önceliklerinin Macaristan’daki yatırımları olduğunu açıkça ifade eden Li, Avrupa’da ikinci tesis için yeni lokasyon aradıklarını İtalya ve Fransa’nın seçenekler arasında öne çıktığını kaydetti.
BAKAN ‘YATIRIMA BAŞLANDI’ DEMİŞTİ
İki yıl önce Erdoğan’ın ev sahipliğinde BYD Yönetim Kurulu Başkanı ile bir sözleşme imzalanmış, şirketin fabrika kurma sözüne karşılık Türkiye’ye ithal ettiği araçlar için ‘fabrika tamamlanıncaya kadar’ yüzde 40’lık vergi muafiyeti sağlanmıştı. Satışlarını 22.5 kat artıran şirket, 61 bin araçta 1 milyar dolarlık gümrük avantajıyla yatırımı amorti etti. Bakan Fatih Kacır, 2025’te katıldığı bir programda “BYD’nin ÇED raporu tamamlandı. Şu anda yatırıma başlandı ve hızla ilerliyor” demişti. Ancak son açıklamayla fabrikaya tek bir çivi bile çakılmadığı ortaya çıktı.
1 MİLYAR DOLARLIK FABRİKA VAADİYLE VERGİ AVANTAJLARINI KAPIP SATIŞ REKORLARI KIRMIŞTI: BYD TÜRKİYE’YE YATIRIMDAN VAZGEÇTİ
Çinli elektrikli araç devi BYD, uzun süredir beklenen Manisa’daki 1 milyar dolarlık fabrika yatırımını tek bir çivi çakmadan askıya aldığını duyurdu. 5 bin kişiye istihdam sağlayacak tesis sözüne karşılık gümrük ayrıcalıkları ve yüzde 40’lık vergi indirimi avantajıyla birlikte araç satışlarını 61 bin adetle 22,5 kat birden artıran BYD, önceliği Macaristan’daki fabrikasına verdiğini ve yeni yatırım fırsatlarına yöneldiğini açıkladı.
Geçtiğimiz yıl Manisa’da yaklaşık 1 milyar dolarlık, 150 bin araç kapasiteli bir üretim tesisi kuracağını duyuran Çinli BYD projeyi rafa kaldırdı. 5 bin kişiye kadar doğrudan istihdam sağlanması planlanan tesis bu yılın sonunda üretime başlayacaktı. Ancak aradan geçen 2 yıla rağmen Manisa fabrikası için tahsis edilen alanda tek bir çivi bile çakılmadı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ev sahipliğinde Temmuz 2024’te BYD Yönetim Kurulu Başkanı Wang Chuanfu ile bir sözleşme imzalanmış, BYD’ye fabrika kurma sözüne karşılık Türkiye’ye ithal ettiği araçlar için ‘fabrika tamamlanıncaya kadar’ yüzde 40’lık gümrük vergisi muafiyeti sağlanmıştı. BYD, Türkiye pazarında bu vergi avantajıyla 2024’e kadar 2 bin olan satış sayısını 2025’te 45 binin üzerine taşıdı. Şirket, 61 bin araçta 1 milyar dolarlık gümrük avantajıyla yatırımı amorti ederken sürecin sonunda sözü verilen fabrika lafta kaldı. Üstelik bu yatırım teşvikinin ardından mevut kapasitenin genişletilmesi, Türkiye’ye ciddi bir teknoloji transferi de yapılması planlanıyordu. Diğer Çinli otomobil üreticilerinin de fabrika yatırımları için görüşmeler yaptığı konuşuluyordu. Ancak BYD’nin Manisa’ya fabrika sözü 2 yılın sonunda BYD Başkan Yardımcısı Stella Li’nin açıklamaları ile boşa çıktı. Stella Li, Türkiye’deki üretim tesisinin kurulum sürecinin askıya alındığını ve üretim için belirlenmiş somut bir takvim bulunmadığını açıkladı. Açıkça Manisa fabrikasının pas geçildiğini ve Avrupa’da ikinci tesis için yeni lokasyon aradıklarını belirten Li, şirket içi operasyonlarda öncelik sıralamasının değiştiğini belirterek, “Şu anda şirket olarak birinci önceliğimiz Macaristan pazarındaki yatırımlarımız. İkinci odak noktamız ise Avrupa genelinde üretim yapabileceğimiz ikinci bir tesis için uygun lokasyonu bulmak” dedi. Şirketin değerlendirdiği seçenekler arasında özellikle İtalya ve Fransa’daki üretim tesisleri öne çıkıyor.
BYD’YE 1 MİLYAR DOLARLIK CEZA İDDİASI
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın daha önce yatırımın tamamlanmaması halinde mevzuatta yer alan yaptırımların uygulanabileceğine yönelik açıklaması yeniden gündeme geldi. Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda yaptırımların açık olduğunu belirten Kacır, “Teşvik sistemimiz kapsamında desteklenen yatırımların tamamlanmaması halinde uygulanacak müeyyideler mevzuatta düzenlenmiştir. Teminat mekanizmalarıyla ülke çıkarlarımız korunmuştur” açıklamasında bulunmuştu. Gazeteci Fatih Altaylı ise yatırım taahhüdü nedeniyle çeşitli desteklerden yararlanan BYD’ye, şartların yerine getirilmemesi halinde yaklaşık 1 milyar dolarlık ceza kesilebileceğini öne sürdü. BYD tarafının ise gecikmenin Çin hükümetinden gerekli onayın alınamamasından kaynaklandığını savunduğu aktarıldı.
İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Burak Dalgın, konuyu Meclis gündemine taşıdı. Dalgın, Bakan Kacır’dan uygulanacak yaptırımlar için cevap istedi. Dalgın ayrıca, Chery’nin de yatırım planlarından vazgeçip geçmediğini sordu.
YARIM MİLYAR DOLARLIK VERGİ KAYBI
BYD 2025 yılında, Türkiye’de satış açısından tarihinin en başarılı dönemini geçirdi. Marka 2025 yılında 45 bin 537 araç satarak şarj edilebilir hibrit ve yeni enerjili araç pazarının lideri oldu. Temmuz 2023 itibarıyla Türkiye pazarına girdiğinden beri günümüze kadar toplamda 61 bin 433 adet araç satışı gerçekleştirmişti. Sağlanan imtiyazla birlikte marka, Türkiye pazarında 2024’e kadar 2 bin olan satış sayısını katladı. Uzmanlar, BYD’nin Türkiye’deki satışları üzerinden oluşan vergi avantajının kamu maliyesi açısından önemli bir kayba yol açtığını belirtti. Araç başına oluşan vergi kaybının 7 bin 500 dolar ile 11 bin dolar arasında değiştiği belirtilirken, bu rakamın şirketin Türkiye’deki satış hacmiyle birlikte değerlendirildiğinde ciddi bir büyüklüğe ulaştığı ifade ediliyor. Kabaca hesap üzerinden maliyet araştırması yapan uzmanlar, “Türkiye’de sattığı rakama vurduğunuzda yaklaşık olarak yarım milyar dolarlık bir vergi kaybı doğuyor” dedi.
