ABD merkezli düşünce kuruluşları Wheatley Institute ile Institute for Family Studies'in araştırmasına göre, romantik ilişki yaşayan genç yetişkinlerin yaklaşık yedide biri, sevgili ya da eş rolünü üstlenen yapay zekâ sohbet botlarıyla düzenli olarak iletişim kuruyor. Wheatley Institute raporuna göre, kullanıcıların yaklaşık yüzde 10'u yapay zekâ arkadaşlarını düzenli olarak cinsel içerik üretmek için kullanıyor.
Canadian Affairs'ta yer alan habere göre, rapor, yapay zekâ destekli sanal arkadaşları düzenli kullanan kişilerin yarısının, gerçek hayattaki partnerlerinin de chatbotları gibi davranmasını istediğini ortaya koyuyor. Uzmanlar ise bu eğilimin ilişkiler üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceği uyarısında bulunuyor. Brigham Young Üniversitesi Aile Yaşamı Okulu'nda profesör ve Wheatley Institute araştırmacısı olan Brian Willoughby, yapay zekâ arkadaşlarının kullanıcılara tamamen kişiselleştirilebilen bir ilişki deneyimi sunduğunu söyledi.
Canadian Affairs'a konuşan Willoughby, "Yapay zekâ arkadaşları hiçbir sınırlamanın olmadığı bir deneyim yaratıyor. Çünkü bu sistemler, kullanıcı memnuniyetini en üst düzeye çıkarmak amacıyla tasarlanıyor" hatırlatmasında bulunuyor. Gerçek ilişkilerde iki tarafın da ihtiyaç ve beklentilerinin bulunduğunu hatırlatan Willoughby, "Normal bir partnerin aksine, yapay zekâ sohbet botları kişinin isteklerine karşı çıkmıyor ya da sınır koymuyor. Bu da insanların ilişkilere dair beklentilerini değiştirebilir" değerlendirmesinde bulundu.
"Her zaman sizin tarafınızda olan bir partner"
Yapay zekâ destekli romantik arkadaşlar, duygusal, romantik ya da cinsel ilişkiyi taklit etmek üzere tasarlanmış gelişmiş sohbet botları olarak tanımlanıyor. Bu sistemler, kullanıcıların kişisel bilgilerini hatırlayarak, onları onaylayarak ve duygusal olarak karşılık veren sohbetler yürüterek insan yakınlığını taklit ediyor.
Yapay zekâ arkadaşları yalnızca metin tabanlı sohbet botlarından ibaret değil. Bazı platformlar, yapay zekâ tarafından oluşturulan görseller, videolar ve sesli görüşmeler gibi özellikler de sunuyor.
Dalhousie Üniversitesi Schulich Hukuk Fakültesi'nde kıdemli araştırma görevlisi ve bağımsız yapay zekâ yönetişimi araştırmacısı Alicia Demanuele, bu tür uygulamaların genellikle "her zaman sizin tarafınızda olan bir yapay zekâ partner" olarak pazarlandığını belirterek bunun bazı sakıncaları olabileceğini söyledi. Demanuele, "Neredeyse tamamen tek taraflı bir aşk hikâyesi ya da romantik bağ şeklinde sunulan bu ilişki modelinin bazı olumsuz yönleri var" dedi.
Yapay zeka ile kurulan ilişkiler partnerlerden saklanıyor
Wheatley Institute raporuna göre, ilişki yaşayan yapay zekâ arkadaşı kullanıcılarının yarısından fazlası, bu deneyimlerini eşlerinden ya da partnerlerinden tamamen gizlediklerini veya yalnızca kısmen paylaştıklarını söyledi. Bu gruba evli çiftler, birlikte yaşayan partnerler ile sevgililer de dahil edildi.
Brian Willoughby, bu sonucun yapay zekâ ile kurulan yakın ilişkilere ilişkin toplumsal normların henüz netleşmediğini gösterdiğini belirtti. Willoughby'ye göre birçok kişi, bunun sadakatsizlik sayılıp sayılmayacağı konusunda kararsız.
Willoughby, "Bir yandan insanlar, ortada gerçek bir kişi olmadığı için kimseye zarar vermediklerini ve bu nedenle kendilerini etik açıdan daha rahat hissettiklerini düşünüyor" dedi. Ancak sohbet kayıtlarının bir partner tarafından okunması halinde durumun farklı algılanabileceğini vurgulayarak, "Bu konuşmalar gerçek ilişki diyaloglarını çok iyi taklit ettiği için birçok kişiye aldatma gibi gelebilir ve partnerleri rahatsız edebilir" ifadelerini kullandı.
Demanuele de bu görüşe katılıyor. Yapay zekâ ile kurulan ilişkilerin toplumda tartışmalı karşılandığını belirten araştırmacı, bunun kullanıcılar üzerinde utanç ve gizlilik duygusu yarattığını söyledi.
"Yapay zekâ arkadaşları çoğu zaman sahte ya da yapay ilişkiler olarak görülüyor" diyen Demanuele, "Bu durum önemli bir damgalanmaya yol açıyor. İnsanlar bir sohbet botuyla ilişki yaşadıklarını açıklamadan önce muhtemelen bunun yaratacağı yargıları düşünüyor" değerlendirmesinde bulundu.
Yapay zekaya artan bağımlılık
Uzmanların endişeleri yalnızca araştırma sonuçlarıyla sınırlı değil.
McGill Üniversitesi, Simon Fraser Üniversitesi ve yapay zekâ araştırma enstitüsü Mila öncülüğünde oluşturulan ve 100 genç Kanadalıyı bir araya getiren Gen(Z)AI girişiminin 2025 raporu, birçok gencin yapay zekâya artan bağımlılıktan rahatsızlık duyduğunu ortaya koydu.
Raporun yazarı Madeleine Case, katılımcıların yapay zekâ araçlarına olan bağımlılıkları nedeniyle sık sık utanç duyduklarını anlattı. Case, gençlerin arkadaşlarına veya romantik partnerlerine mesaj yazmak ya da temel tavsiyeler almak gibi görevlerde sohbet botlarına başvurmasını "bilişsel yük boşaltma" olarak tanımladıklarını söyledi.
Her 10 kişiden biri yapay zekayı cinsil içerik üretmek için kullanıyor
Katılımcılar ayrıca cinsel içerikli, aşırılık yanlısı veya kendine zarar vermeyi teşvik eden içeriklere maruz kalma riskinden de kaygı duyduklarını belirtti.
Wheatley Institute raporuna göre, katılımcıların yaklaşık yüzde 10'u yapay zekâ arkadaşlarını düzenli olarak cinsel içerik üretmek için kullandığını söyledi. Brian Willoughby, pornografik içeriklerde kullanıcıların mevcut materyaller arasından seçim yapmak zorunda olduğunu, ancak yapay zekâ arkadaşlarının tamamen kişiselleştirilebildiğini belirtti.
Willoughby, "Partnerimin yapmak istemediği ya da yeterince yapmak istemediği şeyleri yapay zekâ ile gerçekleştirebiliyorum. Bu sistemler ne istediğime ya da bunu ne sıklıkla istediğime itiraz etmiyor" dedi.
Z Kuşağı için tüm hizmetler kişiselleştirilmiş olarak öneriliyor
Alicia Demanuele ise bu araçların, Z Kuşağı'nın içinde büyüdüğü daha geniş dijital kültürle uyumlu olduğunu düşünüyor. 1997-2012 yılları arasında doğan Z Kuşağı'nın büyük ölçüde mesajlaşma üzerinden iletişim kurduğunu hatırlatan Demanuele, yemek siparişinden ulaşıma ve eğlenceye kadar birçok hizmetin artık anında ve kişiselleştirilmiş şekilde sunulduğunu söyledi.
Demanuele, "İnsanlar teknolojinin her şeyi kolaylaştırması gerektiği anlayışıyla büyüyor. Talep üzerine hizmet kültürü içinde yetişiyorlar. Oysa romantik ilişkiler hâlâ uzlaşma gerektiren az sayıdaki alandan biri" değerlendirmesinde bulundu.
Ancak yapay zekâ arkadaşlarının bu alanı da değiştirebileceğini belirten Demanuele, özellikle gençlerin gelişimlerinin kritik bir döneminde sağlıklı ilişki kurma becerilerini yeterince geliştirememesinden endişe duyduğunu söyledi.
Yapay zekâ arkadaşları tamamen kişiselleştirilebilir ve her an erişilebilir olacak şekilde tasarlanıyor. Demanuele, Replika gibi platformların sohbet botlarını "hayatı paylaşacağınız bir arkadaş", "kendiniz olabileceğiniz biri" ya da "âşık olabileceğiniz bir partner" olarak tanıttığını belirtti.
Bu yaklaşımın çatışma, reddedilme ve sınırlar gibi gerçek ilişki unsurlarını ortadan kaldıran tek taraflı bir yakınlık algısı yarattığını söyleyen Demanuele, "Zamanla insanların gerçek ilişkileri yönetme becerileri zayıflayabilir" dedi.
"Gerçek ilişkiler yorucu geliyor"
Willoughby ise raporda dikkat çeken en önemli ilişkinin, yapay zekâ arkadaşlarını kullanan kişilerde ilişki istikrarının azalması olduğunu söyledi. Buna partnerden ayrılma düşüncelerinin artması ya da yapay zekâya daha çok benzeyen bir partner arayışının dahil olduğunu belirtti.
Willoughby, "Eğer sürekli rıza almak zorunda olmadığım, fedakârlık ya da uzlaşma gerektirmeyen bir yapay zekâ arkadaşıyla etkileşim kuruyorsam, gerçek ilişkiler bir süre sonra çok daha yorucu ve sinir bozucu gelebilir" ifadelerini kullandı.
Araştırmacılar, asıl sorunun yapay zekâ araçlarının potansiyel faydaları ile duygusal bağımlılık ve manipülatif tasarım riskleri arasında denge kurmak olduğunu söylüyor.
