NASA 2030 yılında görev süresi dolacak Uluslararası Uzay İstasyonu yerine geçecek ticari uzay istasyonu projeleri için 6 Temmuz tarihinde ilk taslak teklif çağrısını yayımladı. Uzay ajansı yeni hizmet alımı modeliyle yıllık 1,8 milyar dolar tasarruf sağlamayı ve özel sektör yörünge pazarını 2030'ların ortasında 20 milyar dolara ulaştırmayı hedefliyor.
NASA 6 Temmuz tarihinde yörünge altyapısını tamamen özel şirketlere devredecek devasa ihale sürecini başlattı. Sektör analistleri Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) sonrası dönemi kapsayan yeni sözleşmelerin değerini ilk aşamada 1 milyar dolar ile 1,5 milyar dolar arasında hesaplıyor. Kurum yörünge pazarının mevcut 4,2 milyar dolar büyüklüğünden 2030'ların ortasında 20 milyar dolarlık dev bir ekonomiye dönüşmesini bekliyor. İhale sürecinin sonunda kazanan ticari şirketler alçak Dünya yörüngesinin yeni gayrimenkul sahipleri ve işletmecileri konumuna gelecek.
Uzay ajansı stratejik ve finansal hedefler doğrultusunda uzayda istasyon sahibi olmaktan çıkarak ödeme yapan bir müşteri rolüne geçiş yapıyor. Yeni platformlar faaliyete geçtiğinde kurum yörüngede araştırma laboratuvarı kiralamak için her yıl 400 milyon dolar bütçe ayırmayı planlıyor. Mevcut istasyonu planlandığı gibi 2030 yılında emekliye ayırmak kuruma işletme maliyetlerinden yıllık 1,8 milyar dolar nakit tasarrufu sağlayacak. Ajans elde edeceği devasa kaynağı doğrudan Ay ve Mars üzerindeki derin uzay projelerine aktararak küresel rekabetteki konumunu güçlendirecek.
Sözleşme süreci ve ihale takvimi netleşti
NASA sabit fiyatlı ve çoklu ödül yapısına sahip sözleşmelerle ilk geliştirme aşaması için iki veya daha fazla şirketi seçecek. Çoklu seçim stratejisi milyarlarca dolarlık pazarda rekabeti canlı tutmayı ve tek şirkete bağlı üretim risklerini tamamen ortadan kaldırmayı sağlıyor. Taslak metnin yayımlanmasının ardından kurum 9 Temmuz tarihinde sektör temsilcilerine yönelik kapsamlı bir bilgilendirme toplantısı düzenleyecek. Sektördeki dev şirketler ihale taslağına ilişkin teknik geri bildirimlerini 27 Temmuz tarihine kadar kuruma resmi olarak iletecek.
Kurum nihai ihale metnini ağustos ayı sonunda piyasayla paylaşmayı planlıyor. Şirketler nihai metnin yayımlanmasından sonraki 60 gün içinde bağlayıcı tekliflerini kuruma sunacak. Piyasa aktörleri kurumun kazanan işletmecileri 2027 yılı ilkbaharında resmi bir duyuruyla açıklamasını bekliyor. İhaleyi kazanan şirketler 2029 yılında astronotlu ilk test uçuşunu yörüngede gerçekleştirmek gibi oldukça dar ve zorlu bir takvime uymak zorunda kalacak.
Çok gizli güvenlik izni şartı
İhale şartnamesi ticari rekabetin ötesinde ulusal güvenlik standartlarını içeren çok zorlu kriterler barındırıyor. NASA altyapı çalışmalarını yürütecek yüklenici şirketlerin Çok Gizli (Top Secret) seviyesine kadar sınıflandırılmış kritik bilgilere erişim sağlayacağını belirtiyor. Tesis güvenlik izinlerine sahip olma zorunluluğu, ticari uzay istasyonlarının yalnızca sivil bir araştırma laboratuvarı değil aynı zamanda stratejik bir ulusal altyapı olduğunu açıkça gösteriyor. Savunma ve uzay sanayisi kesişimindeki bu gereklilikler ihaleye katılacak şirketlerin yatırım maliyetlerini doğrudan artırıyor.
Mevcut pazarda Axiom Space, Vast, Blue Origin bünyesindeki Orbital Reef ve Airbus destekli Starlab konsorsiyumu ihale için yoğun biçimde yarışıyor. Axiom Space kısa süre önce serbest uçuş yapabilen ticari uzay istasyonu modülleri geliştirmek amacıyla 350 milyon dolar taze fon topladı. Vast şirketi Haven tesisini yörüngeye erken fırlatarak yeni pazara ilk giren oyuncu unvanını almayı hedefliyor. Küresel uzay ekonomisi devlet tekelinden çıkarak özel sektörün araştırma, üretim ve turizm standartlarını belirleyeceği trilyon dolarlık bir ekosisteme doğru genişliyor.
Yatırımcılar ve sektör profesyonelleri ticari uzay istasyonu pazarında dengeleri değiştirecek 27 Temmuz geri bildirim tarihini ve ağustos ayında yayımlanacak nihai ihale metnini yakından izleyecek. Süreç kapsamında 2027 yılı ilkbaharında yapılacak resmi sözleşme duyurusu havacılık, teknoloji ve uzay sanayisi hisseleri üzerinde doğrudan belirleyici olacak. NASA kararları uzay turizmi ve yörünge madenciliği gibi geleceğin tematik yatırım alanlarına yönelen küresel fonların risk iştahını da şekillendirecek.
