28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a saldırarak başlattığı savaşta varılan kırılgan ateşkes ve çözüm arayışları devam ediyor ama savaşın yediğimiz ekmeğe kadar yansıyan etkileri de hissediliyor.
Savaşın başından beri İran içinde ne olup bittiğine dair tam olarak bilgimiz yok. İran halkı ne yapıyor, bu savaşa nasıl bakıyor, nasıl yaşıyor gibi konularda bilgi akışı son derece sınırlı.
Zira İran yönetimi, ABD-İsrail saldırılarının başlaması ile interneti tamamen kesti. İranlıların dış dünya ile iletişimini kesin biçimde kopardı. İnternet için yüksek paralar ödeme gücüne sahip olanlar ve rejime yakın kişiler bu karartmadan kısmen kaçabildi.
Nihayet Haziran ayının başında aşamalı olarak internet geri gelmeye başladı. Biz de böylece savaşın başından beri ulaşmaya çalıştığımız İranlı gazeteci dostumuz Hamed Mohsen ile sınırlı da olsa iletişim kurabildik.
Mohsen, savaş sırasında yaşananlarla ilgili izlenimlerini sizlerle paylaşmamız için Fayn’a ulaştırabildi. Böylece savaşın İran kamuoyunda ve gündelik hayattaki yansımalarını öğrenme imkanına kavuştuk.
Savaştan önce
1404 yılının Esfend ayının 9. günüydü. (28 Şubat 2026 Cumartesi) İranlılar, ülkelerinin müzakere heyetinin Pazar günü Umman’ın başkenti Muskat’ta ABD temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile masaya oturmasını bekliyorlardı ki Tahran şiddetli bir patlamayla sarsıldı.
Patlama yeni bir savaşın başlangıcını bildiriyordu. İranlılar savaşa hazırdı. Son aylarda yaşanan olaylar, İran halkını ikiye bölmüştü: rejim destekçileri ve muhalifleri.
Aslında zaten savaş, daha başlamadan tam olarak bir ay yirmi bir gün önce, 18 Aralık'ta, İran toplumu umutsuzluğa ve bölünmeye sürüklemişti.
Ekonomik koşullar ve doların günlük artışına karşı esnaf protestoları, 2025 sonbaharının son günlerinden beri İran için sıradan bir günlük olay haline gelmişti. Ama 18 Aralık’ta, İran'ın devrik son Şahı'nın oğlu Rıza Pehlevi'nin çağrısının ardından bu günlük protestolar gece protestolarına dönüşmüştü.
18 Aralık Perşembe akşamı, saat 20.00'den itibaren insanlar sokaklara döküldü. Sokaklardaki insan sayısı her an artıyordu. Saat 22.30'a kadar protestocular ile hükümetin silahlı güçleri arasında doğrudan bir çatışma yaşanmamıştı, ancak saat 23.00'te internet kesildiğinde insanlar aniden neler olup bittiğinin farkına vardı.
Ertesi gün, 19 Aralık Cuma sabahı haber karartması da başlayınca protestolarda bir katliam yaşandığına dair söylentiler ağızdan ağıza yayıldı. O gece insanlar önceki günün protestolarını daha da yoğun bir şekilde sürdürdüler.
ABD Başkanı Trump ise, muhalefete yönelik mesajında, “Yardım yolda” dedi.
Trump’ın bu açıklaması İranlılar arasındaki bölünmeleri derinleştirdi. Bazı muhalifler, özellikle de Pehlevi hanedanının destekçileri, ABD ve İsrail’in İran’a hava saldırısı düzenlemesi ve İslam Cumhuriyeti liderlerinin öldürülmesi durumunda hükümetin içinin boşalıp çökeceğini iddia etti.
Rejimin destekçileri ise son 47 yıldır olduğu gibi, muhaliflerin tamamını Amerika ve İsrail'in ajanları olarak nitelendirdi ve yok edilmelerini talep etti.
Bunların dışında üçüncü bir grup daha vardı: Hükümetin üst düzey yetkililerinin hedef alınmasının İslam Cumhuriyeti'nin çöküşüne yol açmayacağını savunan, ABD ile müzakerelerin sürdürülmesini ve sorunların çözülmesini talep eden bir grup.
Savaş başladığında
Böyle bir ortamda 28 Şubat Cumartesi günü, Amerikan ve İsrail güçleri İran'ın çeşitli bölgelerini birkaç dalga halinde bombaladı. Artık bu savaşın ilk bombasının Tahran'a, İran'ın merhum dinî lideri Ayetullah Ali Hamaney'in evi ve çalışma yeri olan liderlik konutuna atıldığını biliyoruz.
Aynı akşam, ABD’den yayın yapan Iran International televizyonu Ali Hamaney'in öldürülğünü bildirdi. Şok ve şaşkınlık ülkeyi sardı. Kimse tam olarak ne olduğunu bilmiyordu. Hamaney’in öldürüldüğünün teyidi ertesi sabahın erken saatlerinde İran İslam Cumhuriyeti'nin resmi televizyonundan geldi.
