Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, küresel enerji ortamında sismik değişimler yaşandığını söylüyor. Foreign Policy için "Küresel enerji haritası gerçek zamanlı olarak yeniden çiziliyor" başlıklı bir yazı kaleme alan Birol, petrol ve doğalgaz piyasasında aylarca süren çalkantıların ardından Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında imzalanan son anlaşmanın Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını ve kalıcı bir barışın temelini sağlamayı amaçladığını dile getiriyor.
Anlaşmanın imzalanmasından bu yana geçen haftalarda boğazdan petrol ve gaz ihracatının önemli ölçüde arttığına dair işaretler olduğuna dikkat çeken Birol, bu durumun gergin piyasalara çok ihtiyaç duyulan rahatlamayı sağladığını da vurguluyor. Birol, "memnuniyet ve cesaret verici gelişmeler" olarak nitelendirdiği ateşkesin bozulmasına işaret ederek önümüzdeki haftalarda ve aylarda ne olacağına dair yüksek seviyedeki belirsizlikten ve küresel enerji arzına yönelik risklerden söz ediyor.
Savaş öncesine geri dönülebilir mi?
Çatışmanın yeniden tırmanmaya devam etmesi ya da kalıcı olarak sona ermesi halinde dahi enerji dünyasında halihazırda meydana gelen daha büyük değişiklikler olabileceğini hatırlatıyor. "Bu on yılın başında uluslararası petrol ve gaz ticaretinin iki ana yolu vardı. Birincisi, Rusya'nın Batı Sibirya'daki kaynakları ile büyük ve ithalata bağımlı Avrupa pazarı arasındaki uyuma dayanıyordu. Diğeri ise Orta Doğu'daki devasa enerji rezervlerinin, Asya'nın büyük ve büyüyen ekonomilerinin artan ithalat ihtiyaçlarıyla tamamlayıcılığına dayanıyordu" diyen Birol, her iki ticari ilişkinin de köklü bir şekilde değiştiğini belirtiyor.
Hükümet liderleri ve şirket başkanlarıyla yaptığı görüşmelere değinen Birol, savaşın başlamasından önceki senaryolara geri dönülemeyeceği yönünde hakim görüş olduğunu ifade ediyor ve ekliyor: "Çatışma ve barış müzakereleri ne şekilde sonuçlanırsa sonuçlansın, dünya artık boğazın bir günden diğerine kapatılabileceğini gördü. Su yolunun sorunsuz bir ticaret yolu olduğuna olan güven sarsıldı. 2022 ve 2026'daki bu iki büyük şok, uluslararası enerji mimarisinin üzerine inşa edildiği temel karşılıklı bağımlılık önermesine meydan okuyor".
Enerji sistemini jeopolitik güçler şekillendiriyor
Enerji sektörü ve jeopolitik gelişmelerin her zaman az ya da çok iç içe geçtiğinden bahseden Birol, güneş panelleri, bataryalar ve elektrikli araçlar için hızlı maliyet düşüşlerinin temiz enerjiyi giderek daha rekabetçi hale getirdiğini de söylüyor.
Küresel enerji sisteminin ticari ve ekonomik kaygılardan ziyade jeopolitik güçler tarafından şekillendiğini düşünen Birol, ülkeler uluslararası pazarlara bakıp hangi yakıtları ve teknolojileri ithal edecekleri, nereye yatırım yapacakları veya hangi ticaret yollarına ve tedarikçilere güvenecekleri konusunda karar verirken en önemli faktörlerden birinin güven olacağına işaret ediyor.
Alternatif rotalar aranıyor
"Fiyat öngörülebilirliğe karşı tartılacaktır" yorumunu yapan Birol, Orta Doğu'daki üreticilerin Hürmüz Boğazı'ndan kaçınacağını ve ek alternatif rota arayacağını da kaleme alıyor. Orta Doğu dışındaki üreticilerin de diğer pazarlara erişimlerini genişletmenin yollarını aradığını sözlerine ekleyen Birol, tüketici açısından bakıldığında önceliğin "tam zamanında" yaklaşımından "her ihtimale karşı" yaklaşımına geçiş yaparak genel dağıtım sistemini daha dayanıklı hale getirmek olacağını varsayıyor ve şu mesajı veriyor:
"Küresel enerji haritası gerçek zamanlı olarak yeniden çiziliyor. Kimin kime güvendiği sorusu, ortaya çıkacak hatları şekillendirecektir. Ancak açıkça görülüyor ki düşük güven ortamında yaşamanın bedelini hepimiz ödemeye başlıyoruz".
