ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), İran'daki savaş nedeniyle ortaya çıkan acil bütçe açığıyla karşı karşıya. Kongre üyeleri ile görevdeki ve eski ABD'li yetkililere göre, Başkan Donald Trump'ın Tahran'a yönelik çatışmaları tırmandırdığı bir dönemde, bazı kritik bütçe kalemlerindeki kaynakların birkaç hafta içinde tükenmesi bekleniyor.
Washington Post'a isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan mevcut ve eski dört yetkiliye göre, bütçe sıkıntısı Pentagon'u şimdiden askeri hazırlık seviyesini korumaya yardımcı olan eğitim ve bakım faaliyetlerini sınırlandırmaya zorluyor.
İran ile sağlanan ateşkesin çökmesi ise ordunun bütçesi üzerindeki baskıyı daha da artırabilir. Yoğunlaşan çatışmalarda dört ABD askerinin hayatını kaybetmesinin ardından Washington'daki yetkililer daha geniş çaplı bir çatışmaya hazırlık sinyali verdi.
Beyaz Saray, savaşın maliyetini karşılayabilmek için Kongre'den acil olarak 67 milyar dolarlık ek kaynak talep etti. Ancak Kongre'de taraflar nasıl ilerlenmesi gerektiği konusunda çıkmaza girmiş durumda. Temsilciler Meclisi'nin perşembe günü bir aylık tatile girmesi planlanırken, askeri finansmana ilişkin herhangi bir anlaşmanın en erken birkaç hafta sonra sağlanabileceği belirtiliyor.
Temsilciler Meclisi Silahlı Hizmetler Komitesi'nin Cumhuriyetçi üyesi Kuzey Carolina Temsilcisi Pat Harrigan, "Herkes bu duruma bakmalı ve içindeki rehaveti bir kenara bırakmalı" dedi.
Pentagon, pazartesi günü yapılan yorum talebine yanıt vermedi. Haberin yayımlanmasının ardından salı günü Pentagon Sözcüsü Sean Parnell yaptığı açıklamada, Savunma Bakanı Pete Hegseth'in askeri hazırlık seviyesini korumak için "gereken her şeyi yapacağını" ve savunma finansmanının "hayati önem taşıdığını" söyledi.
Salı günü Hegseth ile Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine'in, komite önünde ek bütçe talebini savunması planlanıyor. Bu oturum, söz konusu bütçe paketi üzerine düzenlenen ilk kamuya açık duruşma olacak. İkili en son mayıs ayında, kırılgan ateşkes bozulmadan önce Kongre'de ifade vermişti.
Beyaz Saray Bütçe Direktörü Russell Vought'un da salı sabahı Cumhuriyetçi milletvekilleriyle görüşmesi bekleniyor. Mevcut ve eski çok sayıda yetkiliye göre, Kongre harekete geçmezse ordu çok daha ağır bir faturayla karşılaşabilir.
Trump, hava saldırısı kampanyasını şubat ayı sonunda başlatmış ve operasyonun birkaç hafta içinde sona ereceğini defalarca söylemişti. Ancak İran'ın petrol ve gübre ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nı kapatması ve küresel ekonomide ciddi dalgalanmalara yol açması nedeniyle çatışmalar aylarca sürdü.
Vought, geçen ay Kongre üyelerine yaptığı bilgilendirmede savaşın bugüne kadar yaklaşık 30 milyar dolara mal olduğunu söyledi. Ancak bazı bağımsız analistler gerçek maliyetin çok daha yüksek olduğunu belirtiyor. Beyaz Saray'ın hesabına, İran saldırılarında zarar gören Orta Doğu'daki ABD üslerinin yeniden inşa maliyetleri dahil edilmiyor.
Savaş, Orta Doğu'ya uçak ve savaş gemileri gönderen ABD Donanması ile Hava Kuvvetleri üzerinde beklenmedik bir baskı oluşturdu. İsminin açıklanmasını istemeyen iki Kongre danışmanına göre, her iki kuvvetin devam eden askeri operasyonlarını finanse eden 2026 bütçesindeki bazı kaynakların bu ay sonunda tükenmesi bekleniyor.
Pentagon ise 1 Ekim'de başlayacak 2027 mali yılına kadar oluşacak açığı kapatabilmek için bütçe içinde kaynak aktarmaya başladı. Mevcut ve eski dört yetkiliye göre, birliklerin savaşa hazırlığını sağlayan bazı askeri tatbikatlar ve eğitim faaliyetleri sınırlandırılıyor veya iptal ediliyor. Yetkililer, ekipman ile tesis bakım bütçelerinin de açıkları kapatmak amacıyla kullanıldığını ifade etti.
Washington Post'un incelediği bir belgeye göre Pentagon, son haftalarda eğitim faaliyetleri ve silah alımları için ayrılan 4,3 milyar doların daha acil ihtiyaçlara aktarılması için Kongre'den izin istedi. Ancak Kongre henüz bu talebe yanıt vermedi.
Trump yönetiminden bir yetkili, Beyaz Saray Bütçe Ofisi'nin Pentagon'un operasyon ve bakım hesaplarına ilave kaynak aktarmak için çalıştığını söyledi. Ancak bunun diğer önemli programlardan kesinti yapılması anlamına geleceğini belirten yetkili, ayrıntı vermedi. NBC News daha önce ordunun yaşadığı bütçe sıkıntılarının bir bölümünü haberleştirmişti.
Bu sırada Temsilciler Meclisi'ndeki Cumhuriyetçiler, Kongre sürecini hızlandırmak amacıyla "uzlaşma" adı verilen özel bir yasama yöntemini kullanarak yeni bir bütçe paketi hazırlıyor. Meclis'in bu hafta Beyaz Saray'ın talebinden biraz daha yüksek olan 73 milyar dolarlık yeni savunma harcamasına yetki verecek çerçeveyi oylaması bekleniyor.
Ancak bu strateji Senato'da büyük engellerle karşı karşıya. Senato Çoğunluk Lideri John Thune, planın başarı şansı konusunda şüphelerini dile getirdi.
Demokratlar ise yönetimin iki partiden de tepki çeken İran savaşını sürdürdüğü gerekçesiyle yeni bir bütçe paketine büyük ölçüde karşı çıkıyor ve önemli savunma yasalarını engellemeyi sürdürüyor. Ek kaynağa sıcak bakan bazı Cumhuriyetçiler de dahil olmak üzere birçok milletvekili, Pentagon'un Kongre'yi zamanında bilgilendirmemesinden rahatsızlık duyuyor.
Hegseth, nisan ayında Temsilciler Meclisi Savunma Harcamaları Alt Komitesi'nde ifade verirken komite üyeleri savaşın maliyetine ilişkin bilgileri en kısa sürede paylaşmasını istemişti. Ancak Pentagon, belirlenen süreyi kaçırdı ve haftalardır talep edilen ayrıntıları paylaşmadı. Bunlar arasında İran'da binlerce mühimmat kullanıldıktan sonra ordunun hassas güdümlü mühimmat stoklarında ne kadar silah kaldığına ilişkin bilgiler de yer alıyor.
Minnesota Temsilcisi ve komitedeki en kıdemli Demokrat Betty McCollum, "Ne satın aldığımızı ve neden satın aldığımızı bilmemiz gerekiyor" dedi.
Hegseth ise zaman zaman mühimmat yetersizliği endişelerini reddetti. Geçen ay CBS News'e verdiği röportajda ABD'nin mühimmat stoklarının "çok iyi durumda olduğunu ve giderek güçlendiğini" söyledi.
Ancak Pentagon yetkilileri kapalı kapılar ardında çok daha büyük endişeler taşıyor. Yetkililer, ordunun Rusya ve Çin gibi rakip ülkelere karşı caydırıcılığı sürdürebilmek için mühimmat stoklarını hızla yenileyecek ek finansmana acilen ihtiyaç duyduğunu savunuyor.
Pentagon'un üst düzey yetkililerinden gizli brifing alan McCollum, mühimmat stoklarının yeniden doldurulmasının yönetimin en önemli önceliklerinden biri olduğunu söyledi. Hegseth dışındaki Pentagon yetkililerinin de Kongre'nin karar verebilmesi için gerekli bilgilerin paylaşılmamasından "çok endişeli" olduğunu ifade etti.
1,5 trilyon dolarlık savunma bütçesi
ABD'nin bu yılki savunma bütçesi, geçen yıl Kongre tarafından gelişmiş silah sistemleri ve savunma sanayisinin güçlendirilmesi gibi öncelikler için onaylanan tek seferlik 150 milyar dolarlık kaynak dahil yaklaşık 1 trilyon dolar seviyesinde bulunuyor. Trump yönetimi ise 2027 yılı için 1,5 trilyon dolarlık savunma bütçesi talep etti. Bu dev artış Kongre'de sert tartışmalara yol açtı.
Her iki partiden bazı milletvekilleri, 39 trilyon dolara ulaşan ulusal borcu daha da artıracağı ve kamuoyunda destek görmeyen bir savaşı finanse edeceği gerekçesiyle bu bütçe büyüklüğünden rahatsızlık duyuyor. Washington Post-Ipsos anketine göre Amerikalıların yalnızca yüzde 28'i savaşın yapılmaya değer olduğunu düşünürken, yüzde 68'i bunun doğru olmadığını ifade ediyor. Bu oranlar Afganistan savaşına yönelik en olumsuz kamuoyu değerlendirmeleriyle benzer seviyede bulunuyor.
2027 mali yılına ilişkin bütçe yasaları üzerindeki çalışmalar da Senato'daki bütçe anlaşmazlığı nedeniyle durmuş durumda. Demokratlar, Cumhuriyetçilerin savunma harcamalarında öngördüğü artışa karşı çıktıkları için genel harcama seviyeleri konusunda uzlaşma sağlanana kadar hiçbir 2027 bütçesine destek vermeyeceklerini belirtiyor.
Senato Tahsisatlar Komitesi'ndeki beklenmedik gelişmeler de Cumhuriyetçilerin bütçe çalışmalarını zorlaştırdı. Savunma Harcamaları Alt Komitesi Başkanı Cumhuriyetçi Senatör Mitch McConnell, geçirdiği sakatlık nedeniyle yaklaşık bir aydır oylamalara katılamıyor. Komitenin bir diğer Cumhuriyetçi üyesi Lindsey Graham ise geçen hafta, adli tıp yetkililerinin ilk değerlendirmesine göre aort yırtılması nedeniyle yaşamını yitirdi.
Cumhuriyetçi Temsilci Pat Harrigan, bütçe çıkmazından büyük ölçüde Demokratları sorumlu tutarken kendi partisinin de payı olduğunu kabul etti.
Harrigan, "Hiç şüphe yok ki savunma bütçesinin yasalaşmasından sorumlu olan herkes, buna Pentagon da dahil, bu durumdan sorumludur" dedi.
