Türkiye, Kremlin'in Ukrayna'yı işgaline karşı çıktığı gerekçesiyle hakkında yakalama kararı bulunan bir Rus aktivisti sınır dışı etti. Gelişme, Ankara'nın savaş karşıtı bir Rus vatandaşını doğrudan ülkesine gönderdiği bilinen ilk vaka olarak değerlendiriliyor.
Ariadna Litvinova'nın avukatlarının Rusya'nın muhalif yayın organlarından The Moscow Times'a yaptığı açıklamaya göre, genç aktivist cumartesi günü Moskova'daki Vnukovo Havalimanı'na gönderildi ve ülkeye girişte gözaltına alındı. Avukatlar, işlemin Rusya'nın iade talebi üzerine değil, doğrudan Türkiye'nin sınır dışı etme kararıyla gerçekleştirildiğini belirtti.
24 yaşındaki Litvinova hakkında, St. Petersburg'da düzenlenen savaş yanlısı bir sergide pankartlara "Katiller", "Ukrayna'ya barış" ve "Siyasi tutsaklara özgürlük" yazdığı gerekçesiyle Rus makamlarınca "orduya yönelik itibarsızlaştırma" suçlamasıyla dava açılmıştı. Suçlu bulunması halinde genç aktivist yedi yıla kadar hapis cezası alabilir.i
İnsan hakları aktivistleri tepkili
İnsan hakları hukukçuları ise sınır dışı uygulamasının, yurt dışında yaşayan Rus savaş karşıtı aktivistlere yönelik sınır aşan baskının giderek daha sık kullanılan araçlarından biri haline geldiği uyarısında bulunuyor.
Rus savaş karşıtı göçmenlere destek veren Kovcheg (Gemi) adlı girişimin kurucusu ve avukat Anastasia Burakova, The Moscow Times'a sınır dışı işlemlerinin iadeden farklı olarak aylar süren hukuki süreçleri, temyiz başvurularını ve diğer yasal prosedürleri gerektirmediğini söyledi.
Burakova'ya göre bu durum, ülkeler arasında perde arkasında iş birliği yapılıp yapılmadığının ortaya çıkarılmasını da zorlaştırıyor. Resmi olarak sınır dışı etme kararı devletlerin egemenlik yetkisi kapsamında değerlendirilse de bazı durumlarda sınır aşan siyasi baskının bir aracına dönüşebiliyor.
Rusya'nın taraf olduğu 96 ikili iade anlaşması ve 20 uluslararası sözleşme var
Burakova'nın hazırladığı, Rus sürgünlere yönelik siyasi baskıları inceleyen rapora göre Rusya'nın 96 ikili iade anlaşması ve taraf olduğu 20 uluslararası sözleşme bulunuyor. Ancak bu anlaşmalar, ülkelerin Moskova'nın taleplerini otomatik olarak kabul ettiği anlamına gelmiyor.
Uzmanlara göre Bağımsız Devletler Topluluğu'nun (BDT) ortak arananlar listesini kullanan ülkeler, Rus savaş karşıtı aktivistler açısından en büyük riski oluşturuyor. Belarus, Ermenistan ve Azerbaycan ise en güvensiz ülkeler arasında gösteriliyor.
Raporda, Rus muhaliflere yönelik baskı yöntemleri arasında ikili iade talepleri doğrultusunda gözaltılar, iade süreci boyunca tutukluluk, çeşitli gerekçelerle sınır dışı edilme, ülkeye giriş yasakları, oturma izinlerinin iptali ya da verilmemesi ile kaçırılarak zorla Rusya'ya götürülme gibi uygulamaların yer aldığı belirtiliyor.
Polis yüksekokulu mezunu olan Litvinova, geçen yıl savaş karşıtı eylemi nedeniyle gözaltına alınmış ve ilk olarak "mala zarar verme" suçlamasıyla yargılanmıştı. Avukatı, Litvinova'nın eylemi kabul ettiğini ve bunu duygusal bir tepki sonucu gerçekleştirdiğini söylediğini aktarmıştı.
Daha sonra tutukluluk tedbirinin belirli faaliyetlerden men cezasına çevrilmesi üzerine Rusya'dan ayrılabilen Litvinova, bu kararın ülkeyi terk etmesini engellemediğini belirterek babasının yaşadığı Türkiye'ye gelmişti.
Litvinova'nın babası daha sonra BBC Rusça Servisi'ne yaptığı açıklamada, kızının Türkiye'de vizesiz kalış süresini aştığı gerekçesiyle sınır dışı edildiğini söyledi.
Avukatı ise Litvinova'nın Rusya'ya gönderilmesinin ardından kendisiyle irtibatın kesildiğini ve St. Petersburg'a nakledilmesinin beklendiğini açıkladı.
Türkiye, savaştan kaçan Rusların popüler tercihi
2022'de Ukrayna'nın işgalinin ardından Türkiye, savaş karşıtı Ruslar için görece güvenli bir merkez olarak görülüyordu. Ancak Rus savaş karşıtı göçmenlere destek veren Kovcheg, 2025 yılında Rusya ve Türkiye'deki Interpol büroları arasında merkezi Interpol sistemi dışında doğrudan iş birliği yapıldığı ilk vakayı belgelediklerini açıkladı.
Söz konusu olayda, Rus konsolosluğuyla temasa geçmesinin hemen ardından bir Rus muhalifin gözaltına alındığı ve Türk makamlarının daha sonra ulusal güvenlik gerekçesiyle sınır dışı kararı verdiği belirtildi.
Rapora göre, kararın temelinde Rusya Interpol Bürosu'nun sağladığı bilgiler yer alıyordu. Bu bilgilerde söz konusu kişinin sosyal medyada yaptığı savaş karşıtı paylaşımlar, "aşırılıkçılık" suçlamalarıyla ilişkilendiriliyordu.
Kovcheg, bu gelişmenin Türkiye'nin artık savaş karşıtı Ruslar açısından güvenli bir ülke olarak değerlendirilemeyeceğini gösteren önemli bir emsal oluşturduğunu savundu.
Benzer vakalar artıyor
Rusya Savaş Karşıtı Komitesi'ne göre Kazakistan, bu yıl Moskova'nın hakkında ceza soruşturması bulunan en az dört Rus vatandaşının iadesi talebini kabul etti.
Kırgızistan da 2023 yılında, Ukrayna'nın işgalini protesto etmek amacıyla bir askerlik şubesini kundakladığı gerekçesiyle aranan savaş karşıtı aktivist Aleksey Rozhkov'u Rusya'ya teslim etmişti.
