ŞEHRİBAN KIRAÇ / NEFES
Vatandaş temel ihtiyaç olan ilaca erişemiyor. Vatandaştaki gelir erimesi, ruhsatlandırma sürelerinin uzun olması ve ilacın kamunun geri ödeme listesinde yer almaması nedeniyle Türkiye’deki hastalar ilaca erişim konusunda Avrupa’daki 36 ülke arasında son sırada yer alıyor.
Türkiye’deki hastalar özellikle yenilikçi ilaçlara erişim konusunda ciddi sıkıntı yaşıyor. Çünkü bu ilaçların büyük bölümü kamunun geri ödeme listesinde yer almıyor. Kamunun ödeme listesinde yer aldığı için Avrupa ülkelerinde yenilikçi ilaca erişim yüzde 46’larda iken Türkiye’de bu oran 1 puanlık düşüşle geçen yıl yüzde 3’e kadar düştü.
8 PUANLIK DÜŞÜŞ OLDU
173 yenilikçi ilacın 36 Avrupa ülkesindeki erişilebilirlik oranı yüzde 43’ten yüzde 46’ya çıkarken, Türkiye’de neredeyse bu ilaçlara erişim yok.
Bir önceki çalışmada yüzde 4 olan Türkiye’de erişilebilirlik oranı 2025’te yüzde 3’e düştü. 2021’de yüzde 21 olan tam erişilebilirlik (kamunun geri ödeme listesinde olması), kısıtlı erişim (yurt dışı ilaç listesindeki bir ilacın geri ödeme listesinde olması) ve kişisel ödeme (kişinin cebinden parayla alabilmesi) ile erişim toplamı 2024’te 8 puanlık açalışla Türkiye için yüzde 13’e düştü. Bu oranla Türkiye incelenen ülkeler arasında son sırada yer aldı.
ZAMANINDA GELMİYOR
Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği (AIFD) ve Avrupa İlaç Üreticileri ve Dernekleri Federasyonu’nun (EFPIA) hazırladığı rapora göre, ABD’de ve içinde Türkiye’nin de bulunduğu 26 OECD ülkesinde piyasaya sürülen 287 yeni ilacın bulunabilirliği ve pazara giriş zamanlamasına bakıldığında 287 yeni ilacın ABD’de 212’sinin (yüzde 74), ikinci sırada gelen Almanya’da 149’unun (yüzde 52), üçüncü sırada birlikte yer alan Avusturya, Japonya ve İngiltere’de 122’sinin (yüzde 43) erişilebilir olduğu raporlandı.
Türkiye’de ise incelemeye konu yeni ilaçlardan sadece 12’sinin (yüzde 4) erişilebilir olduğu ortaya çıktı. Yeni ilaçların toplam reçete harcamalarındaki payına bakıldığında, ABD oranı yüzde 12.8 iken diğer ülkelerin ortalaması yüzde 6.9’dur. Türkiye için ise bu oran sadece yüzde 0.5 olarak hesaplandı.
SAĞLIK HARCAMALARI GERİLEDİ
AIFD ve EFPIA’nın ‘Türkiye’nin İhtiyaçları Doğrultusunda Tasarlanmış Sürdürülebilir Değer Bazlı İlaç Fiyatlandırma ve Geri Ödeme Raporu’na göre, Türkiye sağlık harcama oranları OECD ortalamaları ile karşılaştırıldığında, 2020-2021’de Covid-19 etkisiyle Türkiye’de cari sağlık harcamalarının GSYH içerisindeki oranı OECD ortalamasındaki artışa paralel yüzde 4.6’ya yükseldi. Ancak 2022’de pandemi öncesindeki düzeyin altına inerek, yüzde 3.7’ye geriledi. 2022’de OECD ülkelerinde bu oran ortalama yüzde 9.2 olarak gerçekleşti. Türkiye’de 2023’te ilaç satışlarının GSYH’ye oranı da yüzde 0.9 oldu.
