Temmuz 2020’de Azerbaycan-Ermenistan devlet sınırında yaşanan bu mücadele, Bakü’nün stratejik iradesini, ordusunun hazırlık seviyesini ve millet-devlet bütünleşmesini bütün açıklığıyla ortaya koydu. Bu cephede kazanılan başarı, birkaç ay sonra başlayacak 44 Günlük Karabağ Zaferi’nin psikolojik, siyasi ve askeri zeminini şekillendiren ilk büyük eşik olarak tarihe geçti.
Ermenistan’ın işgal altındaki Karabağ hattı yerine uluslararası sınırın Tovuz istikametini hedef alması tesadüf değildi. Bölge; Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı, Güney Gaz Koridoru, Bakü-Tiflis-Erzurum ve Bakü-Tiflis-Kars gibi Avrasya’nın stratejik enerji ve ulaştırma arterlerine yakınlığıyla küresel güç dengeleri açısından kritik bir konuma sahiptir. Dolayısıyla Tovuz’da atılan her mermi, geniş bir coğrafyanın enerji güvenliği ve lojistik mimarisi üzerinde yankı uyandırdı.
Çatışçaların en önemli sonucu, Azerbaycan toplumunda benzeri görülmemiş bir milli seferberlik ruhunun doğması oldu. Binlerce insanın meydanlarda orduya verdiği destek, on binlerce gencin gönüllü olarak cepheye gitmek istemesi ve devlet-millet dayanışmasının güçlenmesi, askeri kapasiteyi toplumsal iradeyle birleştiren tarihi bir sinerji oluşturdu. Bu ruh, sonbaharda başlayan Vatan Muharebesi boyunca ordunun en büyük stratejik güç çarpanlarından biri hâline geldi.
General Polad Haşimov ve silah arkadaşlarının şehadeti ise Azerbaycan’ın kolektif hafızasında derin iz bıraktı. Onların fedakârlığı, milli kararlılığı zayıflatmak yerine daha da güçlendirdi; halkın adalet talebini, devletin stratejik hedefleriyle aynı istikamette buluşturdu.
Bu açıdan bakıldığında Tovuz çatışmaları, 44 Günlük Karabağ Zaferi’nin ilk sayfasıdır. Ardından gelen Vatan Savaşı ve 2023 yılında gerçekleştirilen antiterör tedbirleriyle Azerbaycan, uluslararası hukuk temelinde egemenliğini ülkenin tamamında yeniden tesis etti. Tarih, kimi zaman büyük dönüşümlerin ilk işaretlerini kısa süren cephe mücadelelerinde saklar. Tovuz da işte böyle bir eşikti; zaferin habercisi, stratejik iradenin ilanı ve yeni bölgesel düzenin başlangıç noktası.
Devamında, muazzam Karabağ Zaferi'ni ve Türkiye-Azerbaycan kardeşliğini stratejik ortaklıkla taçlandıran Şuşa Beyannemesi'ni getirmiş olan Tovuz çatışmalarında hayatını kaybeden şehitlerimizi rahmet ve saygıyla anıyoruz.
Prof. Dr. Aygün Attar
TADİV Başkanı
