Küresel lojistik ağlarındaki tıkanıklık ve tırmanan enerji maliyetleri, dünya genelinde milyonlarca insanı açlığın eşiğine sürüklüyor. Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı (WFP), Orta Doğu'daki gerilimlerin büyük bir gıda krizi tetiklediğini belirtiyor. Yardım kuruluşları bütçe kesintileri nedeniyle desteklerini azaltmak zorunda kalıyor. Enerji koridorlarındaki istikrarsızlık, tedarik zincirlerini doğrudan felç ediyor.
Şubat ayında İran topraklarına yönelik askeri operasyonlar, tüm Körfez bölgesini ve Lübnan'ı içine alan geniş çaplı bir çatışmayı tetikledi. Deniz ticareti için kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı üzerinde ulaşım aksadı. Ticari gemiler rotalarını değiştirmek zorunda kaldı. Küresel enerji akışı ve gıda krizi riskleri aynı anda tırmanışa geçti.
Küresel gıda krizi derinleşiyor fiyatlar tırmanıyor
WFP analistleri, mart ayında yayınladıkları raporda petrol fiyatlarının haziran ayına kadar varil başına 100 dolar seviyesinde kalması durumunda akut açlığın yayılacağını öngördü. Uzmanlar, gıda krizi sebebiyle yaklaşık 45 milyon insanın gıda erişimini kaybedebileceğini hesaplamıştı. Gösterge ham petrol fiyatları mart ayından bu yana 100 dolar sınırının üzerinde seyrediyor. Bahsedilen karamsar senaryo şu günlerde gıda piyasalarında gerçeğe dönüşüyor.
Yüksek yakıt maliyetleri ve gıda fiyatlarındaki ani sıçramalar, özellikle gelir kaybı yaşayan ülkeleri vuruyor. Afganistan, Somali ve Sri Lanka gıda krizi baskısını derinden hissediyor. Ticari yolların kapanması, hanehalklarının temel ihtiyaç maddelerine ulaşmasını her geçen gün zorlaştırıyor. Sosyal dengeler tırmanan maliyetler yüzünden sarsılıyor.
Çatışmalar gıda krizini büyütebilir
Somali'de nüfusun yaklaşık üçte birine denk gelen 6,5 milyon insan, 2026 yılında şiddetli açlıkla mücadele ediyor. Afganistan'da ise gıda krizi tam 17,4 milyon insanı doğrudan etkiliyor. Çatışmalar ve lojistik aksamalar devam ederse, insani tablo daha da ağırlaşacak. Analistler, gıda krizi derinleştikçe 2,5 milyon Somalili ve 2,3 milyon Afgan'ın daha açlık sınırı altına düşeceğini tahmin ediyor.
Uluslararası yardım kuruluşları, küresel gıda krizi tırmanırken aynı zamanda derin bir finansman eksikliğiyle karşı karşıya kalıyor. WFP, bütçe darlığı sebebiyle 2026 yılında küresel çapta 1,5 milyon daha az insana ulaşabileceğini öngörüyor. Mevcut kriz ortamı altı ay daha sürerse, yardım alamayan insan sayısı 9 milyon daha artacak. Donör ülkelerin yardımları kısması, sahadaki operasyonları durma noktasına getiriyor.
Taşımacılık harcamaları gıda krizi ortamında katlandı
Afganistan genelinde tırmanan akaryakıt fiyatları, insani yardım taşıyan kamyonların nakliye maliyetlerini tam beş kat artırdı. Güvenli koridor arayan araçlar alternatif güzergahlara yöneliyor. Zorunlu rota değişiklikleri teslimat sürelerini 10 günden 75 güne kadar çıkardı. Yaşanan gecikmeler gıda krizi yönetimini ve dağıtım programlarını tamamen altüst ediyor.
Somali'de ise uçak yakıtı fiyatlarındaki aşırı yükseliş, Birleşmiş Milletler İnsani Hava Servisi operasyonlarını tehlikeye atıyor. Ülkenin ulaşılması en zor ve tehlikeli bölgelerine sadece havayoluyla yardım ulaştırılabiliyor. Artan maliyetler insani uçuşların sıklığını azaltıyor. Yardıma muhtaç topluluklar, tırmanan gıda krizi karşısında tamamen savunmasız kalıyor.
