Aylarca proje üzerinde çekişmeler yaşandı, pazartesi günü ise resmi açıklama geldi: Alman-Fransız savaş uçağı projesi FCAS başarısızlıkla sonuçlandı.
Hafta başında Almanya ve Fransa'nın devlet ve hükümet başkanları iş birliğinin sona erdiğini duyurdu. Elysee Sarayı'nın açıklamasına göre "Alman makamları, ilgili şirketler üzerinde daha fazla baskı kurulmasının mümkün olmadığı kanaatine vardı."
Peki, böylesine iddialı bir savunma iş birliği nasıl olup da başarısızlığa uğradı?
Future Combat Air System (FCAS)
FCAS, 'Future Combat Air System'in (Geleceğin Muharebe Hava Sistemi) kısaltması olup Avrupa'nın en büyük ve muhtemelen en pahalı savunma projesi olarak görülüyordu. 2017'de, yeni seçilen Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Almanya Şansölyesi Angela Merkel projeye Paris'te birlikte start vermişti.
Projenin çekirdeğini, Next Generation Weapon System (NGWS) adı verilen sistem oluşturuyordu. İster pilotlu ister isteğe bağlı olarak insansız kullanılabilecek yeni nesil bir savaş uçağı öngörülüyordu. Bu uçak, 'Remote Carrier' olarak adlandırılan eşlikçi dronlarla desteklenecekti. Tüm bileşenlerin dijital bir Air Combat Cloud üzerinden birbirine bağlanması, sensör verilerinin burada gerçek zamanlı birleştirilerek ortak bir durum resmi ortaya konması planlanıyordu.
Sistemin, gelecekteki hava harekâtlarını daha etkin hale getirmesi hedefleniyordu. Bunun için, radar ve diğer sensör sistemleri tarafından tespit edilmesini zorlaştıracak belirgin hayalet (stealth) özellikleri öngörülmüştü. Ayrıca FCAS'ın modern elektronik harp kabiliyetlerine sahip olması ve uzun menzilli hassas silahlar kullanabilmesi bekleniyordu.
Eurofighter veya Rafale gibi mevcut savaş uçaklarından farklı olarak FCAS, birbirine bağlı bir "system of systems" (sistemler sistemi) olarak tasarlanmıştı. Hem dronlar hem de diğer sensörler, verileri yapay zekâ yardımıyla doğrudan işlenecek bir buluta aktaracaktı. Amaç, Avrupa'nın hava muharebe kabiliyetini uzun vadede güvence altına almak ve geliştirmekti. Geliştirme maliyetinin son olarak 80 ila 100 milyar avro arasında olacağı tahmin ediliyordu.
FCAS projesi neden çöktü?
Durdurmanın başlıca nedeni, savunma şirketleri Dassault ile Airbus arasındaki bir türlü giderilemeyen anlaşmazlık. Daha mart ayında şansölye ile Fransa Cumhurbaşkanı son bir arabuluculuk girişimi başlatmıştı.
Mirage ve Rafale gibi savaş uçaklarını üreten Fransız savunma şirketi Dassault'nun, Almanya-Fransa ortak şirketi Airbus ile havacılık alanında işbirliği yapması öngörülüyordu. Kısmen kamulaştırılmış olan Airbus'ın yaklaşık yüzde 10'ar hissesine Almanya ve Fransa sahip. İspanya'nın da şirkette yüzde 4'lük payı bulunuyor.
Patent kavgası
Uzmanlık alanlarına göre bir iş bölümü planlanmıştı: Geleceğin savaş uçağını Dassault geliştirecek, ona eşlik edecek 'drone'lardan ise Airbus sorumlu olacaktı. ZDF'nin edindiği bilgilere göre Dassault'nun patronu Eric Trappier, hassas verilerin ve patentlerin Airbus ile paylaşılmasını istemedi.
Mülkiyet hakları kavgası
Yeni teknolojinin mülkiyet hakları ile gelecekte elde edilmesi umulan gelirlerin nasıl paylaşılacağı da diğer anlaşmazlık başlıklarıydı.
Liderlik kavgası
Son olarak, hangi şirketin ve hangi isimlerin liderlik pozisyonlarını üstleneceği de netleştirilemedi. Dassault, liderliği uzun süre tek başına talep etti; Airbus ise küçük ortak rolünü kabul etmedi.
Dassault, liderlik iddiasını projede kendisini ana yüklenici olarak görmesine dayandırdı. Şirket ayrıca bir savaş uçağını "A'dan Z'ye" geliştirecek tüm bilgi birikimine sahip olduğunu savunuyordu.
Konsept anlaşmazlığı
Askeri gereksinimler de farklıydı: Fransa, silahlı kuvvetleri için nükleer silah taşıyabilen ve uçak gemilerinde konuşlandırılabilecek bir uçakta ısrar etti. Almanya ise böyle bir ihtiyacı olmadığını belirtti.
Airbus CEO'su Guillaume Faury'nin Şubat 2026'da savaş uçağının iki farklı versiyonunun üretilmesini önermesiyle şirketler arasındaki gerilim yeniden tırmandı. Mart ayı başında Dassault, bu öneriyle Airbus'ı projeyi sabote etmekle suçladı.
Fransız günlük gazetesi Le Monde'a göre Dassault CEO'su Eric Trappier, mart ayında "Airbus artık Dassault ile çalışmak istemiyor" açıklamasını yaptı.
Combat Air Cloud geliştirilmesine devam edilecek
Yeni jet için hazırlanan tasarımlar, bir istisna dışında artık kullanılmayacak. "System of Systems" konseptinin ise geliştirilmesi planlanıyor. Hükümet çevrelerine göre, insansız hava araçları, yapay zekâ ve veri bulutunun birleşiminden oluşan sözde Combat Air Cloud'un geliştirilmesine devam edilecek.
Projenin rafa kaldırılmasının ardından Airbus şimdi yeni ortaklıklar arıyor. Sektör çevreleri, olası işbirliği seçenekleri arasında İsveçli savunma şirketi Saab'ı ve Britanya-Japonya-İtalya ortak savaş uçağı programını sayıyor. Dassault'nun ise Rafale savaş uçağının yeni neslini kendi başına geliştirmesinin beklendiği ifade ediliyor.
Ortak savaş uçağı projesinin çökmesiyle, son yılların en iddialı Avrupa savunma girişimlerinden biri de sona ermiş oldu. Bu karar aynı zamanda bir rota değişikliğine işaret ediyor: Berlin ve Paris, ortak bir uçak yerine, görünüşe göre bundan böyle ortak bir teknolojik çatı altında yürütülecek ayrı ulusal projelere yönelecek.
Temmuz ayında Almanya'da yapılacak bir sonraki Alman-Fransız Bakanlar Kurulu toplantısında, iki ülkenin savunma bakanlıklarının, Alman hükümetine göre gerçekçi ve anlamlı görülen sınırlı sayıdaki projelere odaklanan ortak bir çalışma planı hazırlaması bekleniyor.
