Avrupa genelinde emeklilikteki servet düzeyi büyük farklılıklar gösteriyor ve yaşam standartlarını, yalnızca emekli gelirlerinin sağlayabileceğinin çok ötesinde belirliyor.
Bazı ülkelerde yaşı ilerlemiş hanelerin serveti, diğerlerindekilerin 30 katından bile fazla; bu da konut, emeklilik sistemleri ve aile desteğinin, hayatın ilerleyen dönemlerindeki mali güvenliği nasıl şekillendirdiğini gözler önüne seriyor.
Peki, 65 yaş üstü nüfusun en varlıklı olduğu ülkeler hangileri?
Avrupa Merkez Bankası’nın 2023 ortasında yayımlanan Hanehalkı Finans ve Tüketim Anketi (HFCS), yaşlıların servetine ilişkin karşılaştırmalı veriler sunuyor.
Avro Bölgesi’nde 65-74 yaş arası hanelerin medyan net serveti 185.300 €. 22 Avrupa ülkesi arasında bu rakam Letonya’da 36.300 €’dan Lüksemburg’da 1.219.500 €’ya kadar değişiyor. (Karşılaştırma için, avro kullanmayan ülkeler de dahil olmak üzere tüm servet rakamları avro cinsinden gösteriliyor.)
Lüksemburg açık ara ayrışıyor. Onu izleyen Malta’da ise bu rakam 310.000 €.
Fransa ve Almanya’nın önünde Belçika ve İrlanda zirvede
AB’nin nüfusu en az iki ülkesi dışarıda bırakıldığında, en varlıklı yaşlı haneler Belçika ve İrlanda’da. Belçika’da 65-74 yaş arası hanelerin medyan net serveti 307.700 €. İrlanda da 296.700 € ile 300 bin euro seviyesine oldukça yakın.
Fransa 232.800 € ile beşinci sırada yer alıyor; onu 232.100 € ile Almanya yakından izliyor. İspanya’da ise bu yaş grubu için medyan net servet 200.800 €.
AB’nin dört büyük ekonomisi arasında en düşük rakam 168.000 € ile İtalya’da. Bu da emeklilik yaşındaki kişilerin, Fransa ve Almanya’da İtalya’dakilere kıyasla 60 bin €’dan fazla ek servete sahip olduğu anlamına geliyor.
Avusturya 188.500 € ile Avro Bölgesi ortalamasının az üzerinde, Finlandiya ise 176.100 € ile biraz altında bulunuyor.
Ortalamanın altında kalan ülkeler arasında Hollanda da var
Oldukça yüksek puan alan emeklilik sistemine rağmen, Hollanda 134.400 € ile 65 yaş üstü nüfusta görece mütevazı hane servetiyle dikkat çekiyor; bu da güçlü emekli gelirlerinin her zaman yüksek düzeyde özel servete dönüşmediğini gösteriyor.
Aynı zamanda Slovenya (138.200 €), Yunanistan (104.300 €), Çekya (102.900 €) ve Slovakya (100.800 €) da ortalamanın hayli altında kalıyor.
Listenin en altında, Letonya’nın yanı sıra beş ülkede daha 65-74 yaş arası hanelerin medyan net serveti 100.000 €’nun altında: Litvanya (51.400 €), Macaristan (54.400 €), Estonya (73.500 €), Hırvatistan (75.900 €) ve Portekiz (99.200 €).
Avro Bölgesi’nde 75 yaş ve üzeri haneler için medyan net servet 144.400 €. Bu rakam, 65-74 yaş grubu seviyesinin 40.900 € ya da yüzde 22 altında.
Araştırmaya dahil edilen neredeyse tüm ülkelerde, 75 yaş ve üzeri hanelerin medyan serveti 65-74 yaş grubu hanelerden daha düşük. Tek istisnalar Lüksemburg ve Belçika.
Avusturya’da bu fark yüzde 51, Almanya’da yüzde 44. Fransa’da ise yalnızca yüzde 14.
Ülkeler arasındaki farkların nedenleri
HFCS birimi, önceki bir raporunda ülkeler arasındaki net servet farklarının ardında gelir düzeyi, hane yapısı, ev sahipliği oranı, konut alımı için kullanılan kredi imkânları ve konut fiyatlarındaki farklılıkların başlıca etkenler arasında yer aldığını hatırlatmıştı.
Bireysel tasarruf davranışı ve uzun vadeli etkileşim
LMU Münih’ten Prof. Fabian Pfeffer, aynı zamanda Eşitsizlik Araştırmaları için Münih Uluslararası Stone Merkezi’nin kurucu direktörü: “Bu ülkeler arası farklılıklar, servetin asla yalnızca bireysel tasarruf davranışının bir sonucu olmadığını hatırlatıyor” dedi.
“Konut piyasaları, refah devleti uygulamaları, emeklilik sistemleri, kredi kurumları, aile içi mali transferler ve mülkiyete giden tarihsel yollar arasındaki uzun vadeli etkileşimi yansıtıyorlar” diye ekledi.
Konut sahipliğinin rolü
Bu rakamların, Avrupa toplumlarının özel servet birikimini ne kadar farklı biçimlerde örgütlediğini ortaya koyduğunu vurguladı. Birçok hane için en önemli varlık, oturdukları ev.
“Yaşlı hanelerin konut sahibi olma imkânına geniş ölçüde konut sahipliğine erişebildiği ve artan konut değerlerinden faydalandığı yerlerde, medyan net servet çok daha yüksek görünecektir. Kiracılığın daha yaygın olduğu yerlerde ise, yaşlılar başka yollarla korunuyor olsa bile özel net servet daha düşük görünebilir” diye ekledi.
Fabian Pfeffer, örneğin Almanya ve Avusturya’nın hanehalkı net servet verilerinde çoğu zaman daha az varlıklı göründüğünü, bunun kısmen hanelerin daha büyük bir bölümünün kiracı olmasından kaynaklandığını anlattı.
“Bu, yaşlı kiracıların otomatik olarak yoksul olduğu anlamına gelmiyor. Ancak ekonomik güvenliklerinin daha küçük bir kısmının hane bilançolarında özel servet olarak göründüğü anlamına geliyor” dedi.
Prof. Fabian Pfeffer Prof. Fabian Pfeffer
Kamu emekli aylıkları hesaba katılmıyor
Net servet verileri, kamu ya da mesleki emeklilik haklarının bugünkü değerini içermiyor. Pfeffer, emeklilik haklarının birçok yaşlı için en önemli ekonomik kaynaklar arasında olduğunu vurguladı.
“Cömert bir kamu emeklilik sistemi, emeklilik için büyük özel varlıklar biriktirme ihtiyacını azaltabilir. Bu bakımdan, yaşlı hanelerde daha düşük özel servet düzeyleri, kimi zaman daha zayıf bir ekonomik güvenlikten çok daha güçlü bir refah devletini yansıtıyor olabilir” dedi.
Aile serveti de önemli
Kuşaklararası Vakfı’nda kıdemli araştırmacı olan Toby Whelton, aile servetinin rolünün de giderek daha önemli hale geldiğinin altını çizdi.
Yalnızca kazançlarla konuta ve varlık sahipliğine erişim zorlaştıkça, anne-baba ve büyükanne-büyükbabadan gelen mali destek, genç yaşta kimlerin servet biriktirebildiğini belirlemede giderek daha büyük rol oynayabiliyor.
“Bu durum, fırsat eşitliği açısından kaygı verici; çünkü ekonomik sonuçlar bireysel çabadan ziyade giderek daha fazla aile geçmişi tarafından belirleniyor” dedi Euronews Business’a.
Net servet nedir?
Net servet, hanehalkının toplam hane varlıkları ile toplam yükümlülükleri arasındaki farktır. Toplam varlıklar şunları içerir:
Maddi varlıklar: Ev sahibi olanlar için hanenin ana ikametgâhının değeri, diğer gayrimenkuller, araçlar, mücevher, sanat eserleri ve antikalar gibi kıymetli eşyalar ile serbest meslek faaliyetlerinden doğan işletmelerin değeri.
Finansal varlıklar: mevduatlar (vadesiz ve tasarruf hesapları), yatırım fonları, tahviller, hisse senetleri, haneye borçlu olunan tutarlar, hane üyelerinin sahip olduğu gönüllü emeklilik planlarının ve tüm hayat sigortası poliçelerinin değeri ve diğer finansal varlıklar.
Toplam yükümlülükler ise hanenin ana ikametgâhı ve sahip olduğu diğer gayrimenkuller üzerine alınmış ipotekleri, ipotek dışı kredileri (tüketici kredileri, özel krediler ve diğer krediler dahil), banka hesabı eksi bakiyelerini ve kredi kartı borçlarını kapsar.
