107 gün süren savaşın sona erdiği ve ABD ile İran'ın mutabakata vardığı yönündeki gelişmeler dünya kamuoyunun gündemindeki yerini koruyor. Gözler, Washington ve Tahran arasında atılması beklenen resmi imzalara çevrilirken, anlaşmaya ilişkin olduğu öne sürülen bazı maddeler basına sızdı.
İran medyasında yer alan iddialara göre taraflar, enerji, yaptırımlar, nükleer program ve bölgesel güvenlik konularını kapsayan kapsamlı bir çerçeve üzerinde uzlaşmaya vardı.
MUTABAKATTA YER ALDIĞI İDDİA EDİLEN MADDELER
Basına yansıyan bilgilere göre mutabakatın öne çıkan başlıkları şöyle:
İran, Hürmüz Boğazı'nı tüm ticari gemilere açacak.
ABD, İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldıracak.
Nihai anlaşmaya kadar Washington yönetimi yeni yaptırımlar uygulamayacak.
Petrol yaptırımları geçici olarak askıya alınacak.
İran yeniden petrol ihracatı yapabilecek.
İran'a ait yaklaşık 25 milyar dolarlık varlığın serbest bırakılması öngörülüyor.
Tahran yönetimi nükleer silah üretmeyeceğini ve edinmeyeceğini taahhüt edecek.
Nihai anlaşmaya kadar uranyum zenginleştirme ve tesis genişletme faaliyetleri durdurulacak.
Yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokları seyreltilecek.
MÜZAKERELERDE SON DAKİKA KRİZİ
İran basınında yer alan haberlere göre, Cumartesi günü İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi anlaşma metninin büyük bölümünü onayladı. Pazar günü ise Katar'dan gelen diplomatik heyet, taraflar arasında uzlaşı sağlanamayan son maddeleri çözmek amacıyla Tahran'da temaslarda bulundu. Ancak görüşmeler devam ederken İsrail'in Beyrut ve Dahiye bölgelerine yönelik saldırıları süreci zora soktu.
Bu gelişmenin ardından İran'ın İsrail'e kapsamlı bir karşılık vermeyi değerlendirdiği ve müzakereleri askıya alma noktasına geldiği öne sürüldü. İddialara göre ABD Başkanı Donald Trump devreye girerek İran'dan askeri karşılık vermemesini istedi. Bunun karşılığında İran ve Lübnan lehine bazı düzenlemelerin mutabakat metnine eklendiği ileri sürüldü.
DENİZ ABLUKASI MADDESİ DEĞİŞTİRİLDİ İDDİASI
Fars Haber Ajansı'nın aktardığı bilgilere göre, müzakerelerin kritik aşamasında ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırma takvimi değiştirildi. Daha önce 30 günlük bir süreç öngörülürken, son görüşmelerin ardından ablukanın derhal kaldırılması konusunda uzlaşı sağlandığı öne sürüldü. Ayrıca savaşın ve askeri operasyonların tüm cephelerde sona erdirilmesi ile Lübnan'ın toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesine ilişkin hükümlerin de metne eklendiği iddia edildi.
ABD ASKERLERİNİN BÖLGEDEN ÇEKİLMESİ GÜNDEMDE
İran medyasında yer alan yeni bilgilere göre mutabakatın maddelerinden biri, nihai anlaşmadan 30 gün sonra ABD güçlerinin İran çevresindeki bazı bölgelerden çekilmesini içeriyor. Ayrıca 60 günlük müzakere süreci boyunca Washington yönetiminin bölgeye yeni askeri güç konuşlandırmaması da öngörülen hükümler arasında yer alıyor.
YAPTIRIMLARIN KADEMELİ OLARAK KALDIRILMASI BEKLENİYOR
Tasnim Haber Ajansı'nın paylaştığı bilgilere göre:
60 günlük müzakere sürecinde ABD İran'a yeni yaptırım uygulamayacak. Nihai anlaşmanın sağlanmasının ardından Birleşmiş Milletler, ABD ve diğer uluslararası yaptırımların önemli bölümünün kaldırılması hedefleniyor. Mutabakatın imzalanmasının ardından İran'ın petrol ve petrokimya ürünleri ihracatına yönelik kısıtlamalar gevşetilecek. Bu çerçevede İran'ın yeniden küresel enerji piyasalarına daha güçlü şekilde dönmesinin önü açılabilir.
HÜRMÜZ BOĞAZI NE ZAMAN AÇILACAK?
ABD Başkanı Donald Trump'ın ilk açıklamalarında Hürmüz Boğazı'nın kısa süre içinde açılacağı yönünde mesaj verdiği belirtiliyor. Ancak İranlı yetkililer, boğazdaki güvenlik ve normalleşme sürecinin zaman alabileceğini ifade ediyor. Bu nedenle Hürmüz Boğazı'nın tam anlamıyla yeniden faaliyete geçmesinin, anlaşmanın resmi olarak imzalanmasının ardından gerçekleşebileceği değerlendiriliyor. Fars Haber Ajansı ayrıca, anlaşma kapsamında Umman ve İran'ın Hürmüz üzerindeki mevcut yetki ve sorumluluklarının tanındığını öne sürdü.
HAMANEY İÇİN CENAZE PROGRAMI AÇIKLANDI
Öte yandan İran makamları, Ayetullah Ali Hamaney için düzenlenecek törenlerin takvimini de duyurdu.
Açıklanan programa göre:
3-4 Temmuz tarihlerinde Tahran'da veda törenleri düzenlenecek.
5 Temmuz'da Tahran'da cenaze töreni gerçekleştirilecek.
6 Temmuz'da Kum kentinde anma ve cenaze programı yapılacak.
8 Temmuz'da ise Meşhed'deki İmam Rıza Türbesi'nde defin işlemleri gerçekleştirilecek.
İran medyası, törenlere milyonlarca kişinin katılmasının beklendiğini bildiriyor.
