Yaygın olarak kullanılan bazı şeker ikamelerinin, zaman içinde hafıza ve düşünme becerilerindeki daha hızlı gerilemeyle bağlantılı olabileceği belirtildi.
Amerikan Nöroloji Akademisinin tıp dergisi Neurologyde yayımlanan araştırmada, düşük veya sıfır kalorili yedi tatlandırıcı incelendi. Tatlandırıcıları en fazla tüketen kişilerde bilişsel becerilerin, en az tüketenlere kıyasla daha hızlı gerilediği tespit edildi.
Bu ilişkinin özellikle diyabetli katılımcılarda daha güçlü olduğu görüldü. Ancak araştırmacılar, çalışmanın tatlandırıcıların doğrudan bilişsel gerilemeye yol açtığını kanıtlamadığını, yalnızca iki durum arasında bağlantı bulunduğunu belirtti.
YEDİ TATLANDIRICI İNCELENDİ
Araştırmada aspartam, sakarin, asesülfam K, eritritol, ksilitol, sorbitol ve tagatoz ele alındı.
Bu maddeler aromalı sular, gazlı içecekler, enerji içecekleri, yoğurtlar ve düşük kalorili olarak pazarlanan tatlılar dahil olmak üzere çok sayıda ultra işlenmiş üründe kullanılıyor. Bazıları kahve, çay, yemek ve hamur işlerinde kullanılmak üzere ayrı ürünler halinde de satılıyor.
Araştırmanın yazarlarından Sao Paulo Üniversitesinden Claudia Kimie Suemoto, düşük ve sıfır kalorili tatlandırıcıların genellikle şekere sağlıklı bir alternatif olarak görüldüğünü ancak bulguların bazı tatlandırıcıların uzun vadede beyin sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olabileceğine işaret ettiğini söyledi.
YAKLAŞIK 13 BİN KİŞİ SEKİZ YIL İZLENDİ
Araştırmaya Brezilya’da yaşayan 12 bin 772 yetişkin katıldı. Katılımcıların yaş ortalaması 52 olarak kaydedildi ve kişiler yaklaşık sekiz yıl boyunca takip edildi.
Katılımcılar, araştırmanın başlangıcında önceki bir yıl içinde tükettikleri yiyecek ve içecekleri ayrıntılı biçimde bildirdi. Daha sonra toplam tatlandırıcı tüketimlerine göre üç gruba ayrıldı.
En düşük tüketim grubundakiler günde ortalama 20 miligram, en yüksek tüketim grubundakiler ise 191 miligram tatlandırıcı tüketti. En yüksek aspartam tüketimi, yaklaşık bir kutu diyet içecekte bulunan miktara denk geldi.
Tek başına en fazla tüketilen tatlandırıcı ise günlük ortalama 64 miligramla sorbitol oldu.
HAFIZA VE DÜŞÜNME BECERİLERİ ÖLÇÜLDÜ
Katılımcılara araştırmanın başında, ortasında ve sonunda bilişsel testler uygulandı.
Testlerde sözel akıcılık, çalışma belleği, kelime hatırlama ve işlem hızı gibi beyin işlevleri değerlendirildi.
Sözel akıcılık, kişinin kelimeleri hızlı biçimde hatırlayıp ifade edebilmesini; çalışma belleği, bilginin kısa süre boyunca tutulup kullanılmasını; işlem hızı ise bilgiyi anlama ve yanıt verme hızını ölçüyor.
EN YÜKSEK TÜKETİM GRUBUNDA GERİLEME YÜZDE 62 DAHA HIZLI
Yaş, cinsiyet, yüksek tansiyon, kalp-damar hastalıkları ve diğer etkenler hesaba katıldığında, en fazla tatlandırıcı tüketen kişilerde genel düşünme ve hafıza becerilerindeki gerilemenin en az tüketenlere göre yüzde 62 daha hızlı olduğu belirlendi.
Araştırmacılar, bu farkın yaklaşık 1,6 yıllık ek yaşlanmaya karşılık geldiğini hesapladı.
Orta düzeyde tatlandırıcı tüketen grupta ise bilişsel gerileme, en düşük tüketim grubuna kıyasla yüzde 35 daha hızlı gerçekleşti. Bu farkın yaklaşık 1,3 yıllık yaşlanmaya denk olduğu belirtildi.
60 YAŞIN ALTINDAKİLERDE BAĞLANTI DAHA GÜÇLÜ
Tatlandırıcı tüketimi ile bilişsel gerileme arasındaki ilişkinin yaşa göre değiştiği görüldü.
60 yaşın altındaki katılımcılar arasında en fazla tatlandırıcı tüketenlerde sözel akıcılık ve genel bilişsel performans daha hızlı geriledi.
60 yaşın üzerindeki katılımcılarda ise aynı bağlantıya rastlanmadı.
Tatlandırıcı tüketimi ile bilişsel gerileme arasındaki ilişkinin, diyabetli kişilerde diyabeti olmayanlara göre daha güçlü olduğu da kaydedildi.
ALTI TATLANDIRICI HAFIZA DEĞİŞİMLERİYLE BAĞLANTILI BULUNDU
Tatlandırıcılar ayrı ayrı değerlendirildiğinde aspartam, sakarin, asesülfam K, eritritol, sorbitol ve ksilitolün özellikle hafıza olmak üzere genel bilişsel becerilerdeki daha hızlı gerilemeyle bağlantılı olduğu belirlendi.
Tagatoz ise araştırmada bilişsel gerilemeyle ilişkilendirilmeyen tek tatlandırıcı oldu.
Suemoto, diyabetli kişilerin şeker yerine yapay tatlandırıcı kullanma olasılığının daha yüksek olduğuna dikkat çekerek, bulguların doğrulanması için daha fazla araştırmaya ihtiyaç bulunduğunu ifade etti.
ARAŞTIRMA NEDEN-SONUÇ İLİŞKİSİ KURMUYOR
Çalışmada günümüzde kullanılan tüm yapay tatlandırıcılar incelenmedi. Bu nedenle sonuçların bütün şeker ikamelerine genellenemeyeceği belirtildi.
Beslenme verilerinin katılımcıların kendi beyanlarına dayanması da araştırmanın sınırlılıkları arasında gösterildi. Katılımcıların bazı gıdaları unutmuş veya tükettikleri miktarı yanlış tahmin etmiş olabileceği ifade edildi.
Araştırmacılar, çalışmanın gözlemsel nitelikte olduğunu ve yüksek tatlandırıcı tüketimi ile daha hızlı bilişsel gerileme arasında ilişki saptansa da tatlandırıcıların bu değişimlere doğrudan neden olduğunun kanıtlanmadığını vurguladı.
