MEE’ye konuşan uzmanlar, Türkiye’ye F-35 Lightning II savaş uçaklarının satışının gerçekleşebilmesi için, uzun yıllardır Ankara’ya mesafeli yaklaşan Kongre üyelerinin en azından bir kısmının desteğinin gerekeceğini belirtti.
NATO’nun ikinci büyük ordusuna sahip olan Türkiye, Ukrayna savaşı nedeniyle Rusya’ya karşı caydırıcılığı artırmak isteyen birçok Avrupa ülkesi nezdinde ittifak içinde yeniden önem kazanırken, ABD Kongresi’nde aynı ölçüde destek görmüyor.
Analizde, Trump için siyasetin kişisel ilişkilerle de şekillendiği vurgulanırken, Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasında yakın ilişkiler bulunduğu ifade edildi. Trump’ın NATO Zirvesi’ne yalnızca Erdoğan’a bir jest olarak katıldığını söylediği hatırlatıldı.
Türkiye, 2020’de Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi alması nedeniyle CAATSA yaptırımlarına tabi tutulmuştu. Türkiye’ye silah alımından sorumlu Savunma Sanayii Başkanlığı’na (SSB) uygulanan yaptırımlar, olası F-35 satışının önündeki temel başlıklardan biri olarak görülüyor.
Foreign Policy Research Institute Başkanı Aaron Stein, MEE’ye yaptığı açıklamada, “Yasa esas olarak Rusya’nın 2016 ABD seçimlerine müdahalesine yanıt olarak çıkarılmıştı. Ancak Türkiye, Rusya ile bu önemli işlemi gerçekleştirdi ve kendisini hedefte buldu” dedi.
Eski ABD Ankara Büyükelçisi ve Washington Institute for Near East Policy uzmanı James Jeffrey ise “Trump’ın CAATSA yaptırımları konusunda manevra alanı var” değerlendirmesinde bulundu.
Trump yönetimi haziran sonunda Kongre’ye, Türkiye’ye 700 milyon dolar değerinde jet motoru satmayı planladığını resmen bildirmişti. CAATSA yaptırımlarına rağmen gündeme gelen satışın, SSB’yi devre dışı bırakmak amacıyla doğrudan Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) ile yapılması bekleniyor. Türkiye’nin bu motorları beşinci nesil savaş uçağı KAAN programında kullanmak istediği belirtiliyor.
"Motor satışı ve F-35 satışı aynı şey değil"
Ancak MEE’ye konuşan uzmanlara göre, yaptırımları aşarak motor satışı yapmak ile F-35 anlaşmasını Kongre’den geçirmek aynı şey değil.
Türkiye, S-400 alımından önce F-35’in ortak üretim programının parçasıydı. Savaş uçağının yaklaşık 900 parçasının Türkiye’de üretilmesi bekleniyor, Ankara da 100 adet F-35 satın almayı kabul ediyordu. Trump yönetimi, S-400 teslimatlarının ardından Temmuz 2019’da Türkiye’yi F-35 programından çıkardı ve satışı iptal etti. Bir yıl sonra da CAATSA yaptırımları uygulandı.
Middle East Institute kıdemli uzmanı Gönül Tol, MEE’ye yaptığı açıklamada, “Motor satışı kolay ulaşılabilecek hedef. Yaptırımlar açısından en zorlu unsur, Türkiye’nin yeniden F-35 üretim hattının parçası haline gelmesi” dedi.
