Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Mariano Grossi, Tahran yönetiminin tüm itirazlarına rağmen İran'ın uranyum zenginleştirme tesislerinde nükleer denetim sürecinin kesinlikle başlayacağını açıkladı. Japonya'daki Fukuşima Daiici nükleer güç santralinde çarşamba günü düzenlenen basın toplantısında konuşan Grossi, geçen hafta iki ülke başkanının imzaladığı mutabakat zaptının nükleer denetim hususunda hiçbir belirsizlik içermediğini vurguladı. UAEA Başkanı, siyasi açıklamaları gerçekliğin bir parçası olarak gördüğünü fakat imzalanan resmi metinlerin nükleer denetim adımlarını bağlayıcı kıldığını ifade etti.
Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından geçen hafta imzalanan resmi mutabakat zaptı, askeri operasyonlerin derhal ve kalıcı olarak sonlandırılmasını içeriyor. Liderler, İran'ın nükleer programı başta olmak üzere ortada kalan tüm kritik sorunları çözmek amacıyla 60 günlük bir müzakere takvimi başlattı. Anlaşma şartları kapsamında ABD yönetimi ekonomik yaptırımları kaldırmayı ve en az 300 milyar dolarlık bir yeniden yapılandırma fonu sağlamayı taahhüt ediyor. Tahran ise hiçbir zaman nükleer silah üretmeyeceğini nükleer denetim mekanizmaları çerçevesinde uluslararası kamuoyuna yeniden teyit ediyor.
Nükleer denetim uranyum stoklarını doğrulamak için önem taşıyor
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bagayi, salı günü Tahran'da yaptığı açıklamada, ABD ve İsrail tarafından geçen yıl hava saldırılarılarıyla hedef alınan nükleer tesislere yönelik bir nükleer denetim planı bulunmadığını bildirdi. Bagayi'nin çıkışı, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in bir gün önce tesislerin denetleneceğine yönelik yaptığı açıklamalarla tamamen çelişiyor. İsrail'in Haziran 2025 tarihinde İran'a karşı başlattığı 12 günlük savaşın ardından Tahran yönetimi, UAEA müfettişlerinin zenginleştirme tesislerine girişini tamamen yasaklamıştı. Güvenlik uzmanları, söz konusu üslerde 10 adet nükleer silah üretmeye yetecek miktarda yüzde 60 saflıkta uranyum bulunduğunu tahmin ediyor. Kapsamlı nükleer denetim süreçleri işletilmeden gerçek uranyum stok miktarını doğrulamak imkansız görünüyor.
UAEA yetkilileri, santrifüj kaskadlarını ve nükleer malzemeleri inceleyebilmek adına nükleer denetim izinlerinin gecikmeksizin verilmesini istiyor. Ajans, İsfahan'daki yer altı tünel kompleksi girişinde uydu görüntüleri üzerinden düzenli araç hareketliliği tespit ettiğini raporladı. Söz konusu askeri koridorlarda yüzde 20 ve yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stoklarının saklandığı yönündeki iddialar gündemdeki yerini koruyor. Grossi, sahada tarafsız bir nükleer denetim varlığı kurulmadan imzalanacak herhangi bir nükleer uzlaşmanın sadece bir illüzyondan ibaret kalacağı konusunda uyarıyor. İran, dünyada askeri bir programı olduğunu beyan etmeden uranyumu yüzde 60 saflıkta zenginleştiren tek ülke konumunu sürdürüyor.
Bölgesel gerilimler nükleer anlaşmayı riske atıyor
Ortadoğu'daki askeri hareketlilik nükleer denetim sürecini ve varılan hassas ateşkesi doğrudan tehdit ediyor. İran, İsrail ile Hizbullah arasındaki devam eden çatışmaları gerekçe göstererek Hürmüz Boğazı koridorunu tekrar kapattığını duyurdu. ABD ordusu ise bölgedeki deniz ticareti trafiğinin engellendiği yönündeki iddiaları hızlıca yalanladı. Hizbullah lideri Naim Kasım yürütülen ateşkes müzakerelerini aşağılayıcı olarak nitelendirirken, İsrail ordusunun Lübnan topraklarından tamamen çekilmesini şart koşuyor. Lübnan sınırındaki şiddet sarmalı, nükleer denetim adımlarını ve bölgedeki kalıcı barış arayışlarını zorlaştırmaya devam ediyor.
