Afganistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Abdülkahhar Belhi’nin başkanlığındaki beş kişilik Taliban heyeti, Brüksel’de Avrupa Birliği yetkilileriyle ilk kez resmi düzeyde görüşmeler gerçekleştirdi.
Görüşmelerin merkezinde ise Avrupa ülkelerinde iltica başvuruları reddedilen Afganların ülkelerine geri gönderilmesi, kimlik tespiti süreçleri ve konsolosluk hizmetlerinin yeniden işler hale getirilmesi yer aldı. Avrupa Birliği yetkilileri görüşmenin Taliban yönetiminin tanınması anlamına gelmediğini vurgularken, ortaya çıkan tablo Brüksel’in Afganistan politikasında yeni bir dönemin başladığı yorumlarına yol açtı.
Göç Baskısı Brüksel'i Yeni Arayışlara İtti
Avrupa Komisyonu tarafından davet edilen Taliban heyetiyle yapılan toplantıya Avrupa Birliği üyesi 15 ülke katılırken, görüşmelere İsveç eş başkanlık yaptı. Afgan kaynaklara göre taraflar arasında gerçekleştirilen görüşmeler “yapıcı” geçti ve ilerleyen dönemde daha kapsamlı temasların önünü açabilecek bazı güven artırıcı adımlar ele alındı. Taliban tarafı özellikle Avrupa’daki Afgan vatandaşlarına yönelik konsolosluk hizmetlerinin yeniden başlatılması ve geri dönüş süreçlerinin “insan onuruna uygun” şekilde yürütülmesi konularını gündeme getirdi.
Öncelik Güvenlik Riski Oluşturan Kişiler
Avrupa Komisyonu ise görüşmelerin temel amacının düzensiz göçün azaltılması ve sınır dışı süreçlerinin hızlandırılması olduğunu açıkladı. Brüksel’in gündeminde özellikle Avrupa ülkelerinde ağır suçlara karışmış veya güvenlik tehdidi oluşturduğu değerlendirilen Afgan vatandaşlarının kimliklerinin tespit edilmesi ve kendilerine seyahat belgeleri düzenlenmesi bulunuyor. Son yıllarda Avrupa’da yükselen göç karşıtı siyasi hareketlerin baskısı altında bulunan birçok hükümet, Afganistan dosyasında daha pragmatik bir yaklaşım izlemeye başlamış durumda.
İnsan Hakları Cephesinden Sert Tepki
Ancak Brüksel’deki temaslar insan hakları çevrelerinde ciddi tepkiyle karşılandı. Nobel Barış Ödülü sahibi Malala Yusufzay, Taliban’ın kadınları ve kız çocuklarını kamusal hayattan dışladığını hatırlatarak Avrupa Birliği’nin bu davetinden dolayı “şoke olduğunu ve büyük rahatsızlık duyduğunu” açıkladı. Kadın hakları savunucuları, Avrupa’nın yıllardır eleştirdiği bir yönetimle bugün doğrudan temas kurmasının kendi değerleriyle çeliştiğini savunuyor.
Avrupa'nın Değerler Sınavı
Uluslararası insan hakları örgütleri de benzer eleştirilerde bulundu. İnsan Hakları İzleme Örgütü’nden Fereshteh Abbasi, Avrupa Birliği’nin bir yandan Taliban’ın insan hakları ihlallerini kınarken diğer yandan Afganların zorla geri gönderilmesi konusunda Taliban ile iş birliği arayışına girmesinin ciddi bir tutarsızlık oluşturduğunu belirtti. Avrupa merkezli birçok analiz kuruluşu da son dönemde göç baskısının, insan hakları söyleminin önüne geçmeye başladığı değerlendirmesinde bulunuyor.
Kabul Edilmeyen Tanıma Süreci
Brüksel ve Avrupa Birliği üyesi ülkeler görüşmelerin Taliban hükümetinin tanınması anlamına gelmediğini özellikle vurguluyor. Ancak diplomatik çevrelerde yapılan değerlendirmelerde, resmi tanıma ile fiili temas arasındaki çizginin giderek silikleştiği belirtiliyor. Fransız ve İngiliz dış politika analizlerinde, Avrupa’nın Afganistan konusunda “zorunlu angajman” politikasına geçtiği ve sahadaki gerçekliği kabul ederek Taliban ile sınırlı iş birliği kanalları oluşturmaya çalıştığı ifade ediliyor.
2021'den Bu Yana En Kritik Temas
Taliban’ın 2021 yılında Kabil’de yeniden yönetimi ele geçirmesinin ardından Avrupa ülkeleri büyükelçiliklerini kapatmış ve diplomatik temsilciliklerini çekmişti. Buna rağmen geçen yıllar içerisinde güvenlik, insani yardım ve göç konularında dolaylı temaslar sürdürüldü. Brüksel’deki son toplantı ise Taliban heyetinin Avrupa Birliği kurumlarında kabul edildiği ilk resmi görüşme olması nedeniyle ayrı bir önem taşıyor.
Brüksel'in Çelişkisi: Tanımadan Muhatap Almak
Ortaya çıkan tablo Avrupa Birliği’nin Afganistan konusunda karşı karşıya kaldığı temel çelişkiyi gözler önüne seriyor. Bir tarafta kadın hakları, demokrasi ve insan hakları söylemi; diğer tarafta ise artan göç baskısı, güvenlik kaygıları ve sınır dışı süreçlerinin yönetilmesi ihtiyacı bulunuyor. Brüksel bugün Taliban’ı resmen tanımadığını söylüyor, ancak aynı zamanda çözüm aradığı dosyaların önemli bir bölümünde Taliban’ı muhatap almak zorunda kalıyor. Avrupa’nın “tanımıyoruz ama görüşüyoruz” yaklaşımı, önümüzdeki dönemde Afganistan politikasının en tartışmalı başlıklarından biri olmaya aday görünüyor.
