Bir videoyu gördüğünüzde yapay zeka ile mi oluşturuldu yoksa gerçek bir video mu olduğunu ayırt etmekte zorlanıyor musunuz? Artık yapay zeka teknolojisi hem gerçeklik algınızı hem de güvenliğinizi riske atabilir. Yapay zeka ile sesinizi taklit edip yakınlarınızdan para isteyebilirler. Peki, gerçeği sahtesinden nasıl ayıracaksınız? Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi ve Adli Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş'un sorularını cevapladı.
"Gözümle gördüm, kulağımla duydum" devri resmen kapandı! Yapay zekanın gerçeğinden ayırt edilemeyen ses ve görüntüleri, dolandırıcılık yöntemlerini bambaşka bir seviyeye taşıdı. Peki, sevdiklerinizin sesini taklit eden bir yapay zekaya karşı nasıl korunursunuz?
Gözümle gördüm, kulağımla duydum" devri bitti mi? Artık dijital dünyada neye güvenmeliyiz?
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: Bugün geldiğimiz noktada sadece gözümüzle gördüğümüz ya da kulağımızla duyduğumuz şeyleri mutlak gerçek olarak kabul etmek maalesef mümkün değil. Yapay zekâ teknolojileri, gerçeğinden ayırt edilmesi oldukça güç fotoğraflar, videolar ve ses kayıtları üretebiliyor. Bu nedenle artık içeriğin kendisinden çok kaynağına odaklanmamız gerekiyor. Bir haberin veya görüntünün hangi hesap tarafından paylaşıldığı, güvenilir medya kuruluşları tarafından doğrulanıp doğrulanmadığı ve farklı kaynaklarda yer alıp almadığı büyük önem taşıyor.
Dijital dünyada en önemli savunma mekanizması şüpheci ama bilinçli yaklaşım geliştirmektir. Özellikle sosyal medyada karşımıza çıkan çarpıcı içeriklere anında inanmak yerine birkaç dakika ayırıp doğrulama yapmak gerekiyor. Artık bilgi çağından çok doğrulama çağında yaşıyoruz. Bu nedenle gördüğümüz her şeye değil, teyit edilmiş bilgiye güvenmeliyiz.
Bir fotoğrafın veya videonun yapay zeka ile üretildiğini ele veren "o küçük detaylar" nelerdir?
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: Yapay zekâ ile oluşturulan içeriklerde bazen gözden kaçan küçük ayrıntılar önemli ipuçları verebiliyor. Özellikle eller ve parmaklarda şekil bozuklukları, yüz hatlarında tutarsızlıklar, gözlerde doğal olmayan yansımalar, ışık ve gölge uyumsuzlukları ya da arka planda anlamsız nesneler dikkat çekebiliyor. Videolarda ise dudak hareketleri ile ses arasında uyumsuzluklar görülebiliyor.
Ancak teknolojinin çok hızlı geliştiğini de unutmamak gerekiyor. Eskiden kolayca fark edilen birçok hata artık giderilebiliyor. Bu nedenle yalnızca görsel detaylara bakmak yeterli değil. İçeriğin kaynağını araştırmak, tersine görsel arama yapmak ve farklı kaynaklardan doğrulamak çok daha güvenilir bir yöntem haline geldi.
"Yapay zeka ile ses kopyalama" yöntemiyle yakınlarımızın sesini taklit edip para istiyorlar. Buna karşı nasıl korunabiliriz?
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: Son dönemde en tehlikeli dolandırıcılık yöntemlerinden biri yapay zekâ destekli ses klonlama saldırıları. Dolandırıcılar sosyal medya videolarından veya internette bulunan ses kayıtlarından yararlanarak bir kişinin sesini taklit edebiliyor ve yakınlarını arayarak acil para talebinde bulunabiliyor. Böyle durumlarda ilk yapılması gereken şey panik yapmamak ve telefonda duyulan sese hemen güvenmemektir.
Şüpheli bir durumda kişiyi kayıtlı numarasından geri aramak, görüntülü görüşme yapmak veya aile içinde önceden belirlenmiş bir doğrulama sorusu kullanmak oldukça etkili yöntemlerdir. Özellikle "hemen para gönder", "çok acil" gibi baskı oluşturan ifadeler kullanılıyorsa ekstra dikkatli olunmalıdır. Dolandırıcılar genellikle insanların duygularını ve panik anlarını hedef alıyor.
Ebeveynler, çocuklarının gerçeklik algısını bozmamak için hangi önlemleri almalı?
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: Çocuklar dijital dünyada büyüyor ve karşılarına çıkan içeriklerin önemli bir kısmı yapay zekâ ile oluşturulmuş olabiliyor. Bu nedenle ebeveynlerin çocuklara internet ortamındaki her görüntünün veya videonun gerçek olmayabileceğini anlatmaları gerekiyor. Yasaklayıcı bir yaklaşım yerine bilinçlendirici ve eğitici bir yaklaşım benimsenmesi daha doğru olacaktır.
Aileler çocuklarıyla birlikte içerikleri değerlendirmeli, gördükleri görüntülerin nasıl üretilebildiğini açıklamalı ve eleştirel düşünme becerilerini geliştirmelerine yardımcı olmalıdır. Çocukların erken yaşta dijital okuryazarlık kazanması, ilerleyen yıllarda dezenformasyon ve manipülasyon karşısında daha güçlü bireyler olmalarını sağlayacaktır.
"Bunu mutlaka yapın" dediğiniz, telefonumuzda veya internet alışkanlıklarımızda değiştirmemiz gereken bir kural var mı?
Prof. Dr. Ali Murat Kırık: Benim herkese tavsiye ettiğim en önemli kural, internette karşılaşılan hiçbir bilgiye doğrulamadan inanmamaktır. Sosyal medyada gördüğümüz içerikleri paylaşmadan önce kaynağını kontrol etmeli, bilinmeyen bağlantılara tıklamamalı ve kişisel bilgilerimizi kolayca paylaşmamalıyız. Dijital dünyada hız çoğu zaman hata yapmamıza neden oluyor.
Bunun yanında tüm hesaplarda iki aşamalı doğrulamanın aktif edilmesi, güçlü şifreler kullanılması ve düzenli güvenlik güncellemelerinin yapılması gerekiyor. Günümüzde siber güvenlik sadece teknik bir konu değil, aynı zamanda bir farkındalık meselesidir. Birkaç saniyelik kontrol, büyük mağduriyetlerin önüne geçebilir.
