Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’nin 2009’dan bu yana Suriye’ye yaptığı ilk ziyarette António Guterres, uzun süreli lider Beşar Esad’ın devrilmesinin ardından ülke geçiş sürecine girerken, uluslararası topluma ülke halkına destek verme çağrısında bulundu.
“Az önce bir dayanışma ziyareti için Şam’a geldim. Mesajım net: BM, bu kritik dönemde Suriye’nin yanında ve uluslararası topluma Suriye halkını desteklemek için hiçbir çabadan kaçınmamaları çağrısında bulunuyorum” diye yazdı Guterres, X’te.
Guterres, varır varmaz Suriye’nin geçici Cumhurbaşkanı Ahmad el-Şaraa ile görüştü, ardından Şam’ın eski mahallesini ve ünlü Emevi Camisi’ni gezdi.
Ziyaret, Mart 2011’de patlak veren ve 500 binden fazla kişinin ölümüne yol açan kanlı çatışmanın ardından Suriye’nin yaralarını sarmaya çalıştığı bir dönemde gerçekleşiyor.
Al-Şaraa’nın komutasındaki güçlerin Aralık 2024’te Şam’a girmesiyle yarım yüzyıllık Esad ailesi iktidarının sona ermesinden bu yana ülke, yıllar süren çatışmaların ve ağır Batı yaptırımlarının etkilerinden kurtulmak için çabalıyor.
Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa, Esad hanedanının iktidarı döneminde uygulanan yaptırımların büyük bölümünü kaldırmış olsa da, bunun sahadaki etkisi şu ana kadar sınırlı kaldı.
El-Şaraa iktidara geldiğinden bu yana, uluslararası toplum yeni İslamcı yönetime güçlü ve etkili kurumlar inşa etmesi ve Suriye’nin çok etnikli, çok mezhepli toplumunun tüm bileşenlerini kapsayan bir yönetim sistemi kurması için çağrıda bulunuyor.
Golan Tepeleri’ndeki durum “kabul edilemez”
Guterres, Suriyeli sivil toplum temsilcileri ve kadınlarla ilgili konuları destekleyen sivil toplum kuruluşlarıyla bir araya gelecek ve 1974’ten bu yana güney Suriye’de, İsrail işgali altındaki Golan Tepeleri’nde konuşlu bulunan bir BM barış gücünü ziyaret edecek.
Esad’ın devrilmesinin ardından İsrail, Golan’da İsrail ve Suriye güçlerini ayıran ve BM tarafından devriye gezilen tampon bölgeye asker gönderdi; ayrıca Suriye topraklarının derinlerine yönelik saldırılar ve tekrarlanan sınır ötesi baskınlar gerçekleştirdi.
İsrailli yetkililer, güney Suriye’de daha geniş bir silahtan arındırılmış bölge oluşturmak istedikleri “güvenlik bölgesinde” birliklerini tutmayı sürdürmeyi planladıklarını söylüyor.
“Golan Tepeleri çevresindeki bölgede yaşananlar tamamen kabul edilemez” diyen Guterres, Suriye Dışişleri Bakanı Esad eş-Şeybani ile düzenlediği basın toplantısında konuştu. Şeybani, İsrail güçlerinin ilerlediği alanlardan “derhal ve koşulsuz çekilmesi” çağrısında bulundu.
Komşular arasındaki gerginliğe rağmen, İsrail ile Suriye’nin yeni yönetimi doğrudan müzakerelerin birkaç turunu gerçekleştirdi ve bir istihbarat paylaşım mekanizması kurulması konusunda anlaştı; ancak bu adım İsrail’in askeri faaliyetlerini durdurmayı başaramadı.
BM’ye göre Esad’ın devrilmesinden bu yana yaklaşık 1,9 milyon ülke içinde yerinden edilmiş kişi ile 1,7 milyon yurtdışındaki mülteci geri döndü; buna karşın yaklaşık 5,5 milyon kişi ülke içinde, 6 milyon kişi ise yurtdışında yerinden edilmiş halde yaşamayı sürdürüyor.
Suriye’de çok sayıda kişi yoksulluk içinde yaşarken, yaklaşık 15,6 milyon insan insani yardıma ihtiyaç duyuyor.
