Çalışma hayatının en karmaşık yapılarından biri olan iş yeri devirleri, hem işverenler hem de işçiler arasında ciddi uyuşmazlıklara yol açıyor. Sosyal Güvenlik Başuzmanı İsa Karakaş, iş hukukunun temel kurallarını hatırlatarak, patron değişikliğinin iş sözleşmelerini ortadan kaldırmadığını, aksine kazanılmış hakların aynen yeni işverene intikal ettiğini belirtti. Karakaş, "Su akar, yatağını bulur" misali, işçinin emeğinin ve mazisinin yeni patrona emanet olduğunu söyledi.
"BEN SENİ YENİ ALDIM, ESKİ BENİ İLGİLENDİRMEZ" DİYEMEZ
Yasal mevzuata göre iş yeri devredildiğinde, çalışanların mevcut iş sözleşmelerinin ve geçmişe dönük kazanılmış haklarının aynı şekilde korunduğunu belirten İsa Karakaş, "Hizmet süresinde kesintisizlik esastır" diyerek şu hayati kuralı paylaştı:
"İş yeri kapısını kilitleyip anahtarı yeni sahibine teslim eden işveren, sorumluluktan tamamen sıyrılamaz. Yasalarımız net bir şekilde der ki: Devralan yeni işveren, işçinin hizmet süresinin esas alındığı tüm haklarda, işçinin ilk işe başladığı tarihi baz almak zorundadır. Yani yeni patron, 'Geçmişin beni ilgilendirmez' diyemez. Ayrıca devir tarihinden önce doğmuş ve ödenmesi gereken borçlardan hem eski hem de yeni işveren el ele, omuz omuza sorumludur. Biz buna hukuk dilinde müşterek ve müteselsil sorumluluk diyoruz. Ancak adalet terazisi eski işverene ömür boyu zincir vurmaz; devreden eski işverenin bu ortak sorumluluğu devir tarihinden itibaren tam 2 yıl ile sınırlandırılmıştır."
ŞİRKET EVLİLİKLERİNDE VE İFLAS DURUMUNDA NE OLUR?
Söz konusu devir işlemlerinde her senaryonun aynı şekilde değerlendirilmeyeceğini vurgulayan İsa Karakaş, anonim veya limited şirket birleşmelerinde ve iflas durumlarında kuralların değiştiğini belirtti:
"Gerçek kişi ile şirket bir değirdir. Şirket evliliklerinde ince nüanslar vardır. Eğer bir şirket başka bir şirketle birleşiyor, ona katılıyor veya kabuk değiştirip türünü (nevini) değiştiriyorsa, burada tam bir külli halefiyet yani hukuki bütünleşme söz konusu olduğundan '2 yıllık birlikte sorumluluk' hükümleri uygulanmaz. Bir diğer önemli istisna ise iflastır. Eğer bir iş yeri, iflas bayrağını çekmiş ve malvarlığının tasfiyesi sonucu başkasına devredilmişse, yine bu koruma kalkanı ve devralanın sorumluluğu hükümleri işlemez. İflas, hukukun âdeta 'sözün bittiği yer' dediği bir alandır."
"DEVİR BAHANE, FESİH ŞAHANE" DİYEREK İŞÇİ ÇIKARILAMAZ
Bazı işverenlerin iş yeri devrini, yük olarak gördükleri işçilerden tazminatsız kurtulmak için bir "fırsat kapısı" olarak gördüğünü ifşa eden Karakaş, kanun barikatının son derece net olduğunu söyledi. Sırf iş yerinin devredilmesi gerekçe gösterilerek iş sözleşmesinin feshedilemeyeceğini belirten ünlü başuzman, aynı şekilde işçinin de sadece patronu değişti diye işi bırakıp tazminat talep etme hakkının (haklı fesih) bulunmadığının altını çizdi.
İş hukukunda en çok kafa karıştıran hususun kıdem tazminatı olduğunu ve bu noktada ezberlerin bozulduğunu belirten İsa Karakaş, eski 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinin halen dimdik ayakta olduğunu hatırlatarak şu çarpıcı detayları aktardı:
"Normal işçilik alacaklarında (maaş, fazla mesai, hafta tatili, UBGT) eski patronun sorumluluğu 2 yıl ile sınırlı iken, kıdem tazminatında bu süre sınırı tamamen ortadan kalkar. Kanundaki 2 yıllık ortak sorumluluk süresi kıdem tazminatını bağlamaz. Ancak eski patron sonsuza kadar her şeyden sorumlu değildir; her koyun kendi bacağından asılır. Eski işverenin sorumluluğu; işçiyi bizzat çalıştırdığı süreyle ve iş yerini devrettiği esnadaki işçinin aldığı ücret seviyesiyle (son ücretle değil) sınırlıdır. Devir bir fesih olmadığı için devir anında hemen tazminatlar istenemez. İşçi yeni patronla çalışır, ileride emeklilik veya haklı fesihle ayrıldığında tazminatın tamamını yeni patrondan ister; yeni patron da eski patronun dönemine düşen kısmı gidip eski patrondan rücu yoluyla talep eder."
Karakaş, işçilerin hak arama mücadelesini ve insan ilişkilerini özetleyen anlamlı bir tespitle analizini noktaladı: "Hayatta iken çok görülen bir damla sevgi; Mezarda derya/deniz olsa ne fayda?"
