New York Times’ın dört üst düzey yönetim yetkilisine dayandırdığı iddiaya göre Trump, Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına yeniden erişimine izin vermeye hazırlanıyor. Habere göre Trump, NATO zirvesi için Ankara’ya giderken Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yapacağı görüşmede bu dosyayı gündeme alacak.
NYT iddiası, Türkiye ile ABD arasındaki en uzun süreli savunma anlaşmazlıklarından birini yeniden gündeme taşıdı. Washington, Türkiye’nin 2019’da Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi almasının ardından Ankara’yı F-35 programından çıkarmış ve yaptırım uygulamıştı. ABD Kongresi de Türkiye S-400’lere sahip olduğu sürece F-35 satışını engelleyen yasal düzenlemeyi devreye almıştı.
Habere göre yetkililer, Trump’ın Kongre ve hukuk engellerini nasıl aşacağı konusunda aynı görüşte değil. Buna karşın iki liderin konuyu ele alan mektuplar teatisinde bulunabileceği belirtiliyor. Bu çerçeve, dosyanın henüz nihai satış kararından çok siyasi niyet ve diplomatik yol arayışı aşamasında bulunduğunu gösteriyor.
S-400 dosyası yasal engelin merkezinde duruyor
Türkiye’nin F-35 programına dönüşü, S-400 sisteminin statüsüne bağlı kalmayı sürdürüyor. ABD tarafı, Rus yapımı sistemin F-35 gibi gelişmiş Amerikan savaş uçaklarının güvenliğini riske atabileceğini savunuyor. Washington’daki temel kaygı, S-400 radar ve sensör altyapısının F-35’in hassas teknik özelliklerine ilişkin veri toplayabilmesi ihtimali üzerinde yoğunlaşıyor.
Kongre, bu güvenlik gerekçesiyle Türkiye’ye F-35 satışını sınırlandıran yasal çerçeveyi koruyor. NYT’nin aktardığı yetkililer arasındaki görüş ayrılığı da bu noktadan kaynaklanıyor. Trump yönetimi siyasi olarak Türkiye’ye yeniden kapı açmak istese bile yürürlükteki yasal sınırlamalar süreci zorlaştırıyor.
F-35 dosyası, Ankara-Washington hattındaki güven krizinin sembol başlıklarından biri haline gelmişti. Türkiye programın üretim ve tedarik zinciri içinde yer alırken, S-400 alımı sonrasında projeden çıkarıldı. Karar, iki ülke arasındaki savunma sanayi ilişkilerini daralttı ve Kongre’de Türkiye’ye yönelik desteği zayıflattı.
NYT iddiası, bu nedenle yalnızca bir savaş uçağı programına dönüş tartışması değildir. Dosya, Türkiye’nin NATO içindeki savunma konumu, ABD Kongresi’nin güvenlik hassasiyetleri ve Rus savunma sistemiyle kurulan ilişkinin geleceği açısından daha geniş bir anlam taşıyor.
Ankara zirvesi savunma diplomasisi için kritik eşik oldu
Trump, Ankara’da düzenlenen NATO zirvesi için Türkiye’ye gidiyor. Zirve, savunma harcamaları, Avrupa güvenliği, Ukrayna’ya destek ve ittifak içi gerilimler açısından kritik bir gündemle toplanıyor. Ankara zirvesi, Türkiye-ABD savunma ilişkileri açısından da ayrı bir ikili görüşme zemini oluşturuyor.
Trump ile Erdoğan arasındaki görüşme, F-35 dosyasının geleceği için siyasi sinyal niteliği taşıyabilir. NYT haberinde yer alan mektup teatisi ihtimali, iki liderin süreci teknik bürokrasiye bırakmadan siyasi düzeyde ele almak istediğini gösteriyor. Ancak böyle bir yöntem, Kongre engelini tek başına ortadan kaldırmaz.
Ankara açısından F-35 programına dönüş, hava kuvvetleri modernizasyonu ve savunma sanayi ilişkileri bakımından stratejik önem taşıyor. Türkiye, programdan çıkarılmadan önce F-35 tedariki ve üretim zinciri içinde rol alıyordu. Yeniden erişim ihtimali, hem askeri kapasite hem de sanayi işbirliği açısından dikkatle izlenecek.
Washington açısından dosya daha karmaşık görünüyor. ABD yönetimi Türkiye ile ilişkileri güçlendirmek istiyor olabilir. Buna karşılık Kongre’nin S-400 kaynaklı güvenlik kaygıları ve yasal sınırlamalar, herhangi bir dönüş adımını siyasi pazarlığa dönüştürebilir.
Jet motoru satışı daha geniş yakınlaşmanın işareti oldu
F-35 iddiası, ABD’nin Türkiye’ye yönelik savunma satışlarında son dönemde görülen hareketliliğin ardından geldi. Trump yönetimi geçen ay Türkiye’ye 700 milyon dolardan fazla değerde onlarca jet motoru satışı için Kongre’ye resmi bildirim gönderdi. Motor satışı, Ankara ile Washington arasında savunma kanallarının yeniden çalıştığına işaret etti.
Trump, jet motorları, F-35 programı ve Ankara zirvesi sorulduğunda Türkiye’yi memnun edecek bir şey yapabileceğini söyledi. Açıklama, F-35 dosyasına ilişkin siyasi beklentiyi artırdı. Ancak motor satışı, Türkiye’nin F-35 programına dönüş hedefinin gerisinde kalan daha sınırlı bir adım olarak değerlendiriliyor.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de haziran ayında, Türkiye’ye F-35 satışının Amerikan hukukuna uygun şekilde nasıl mümkün olabileceğine ilişkin bir inceleme yürütüldüğünü belirtti. Vance, bazı şartların gerçekleştiğinin sertifikalandırılması gerektiğini ve Trump’ın ekibinden bu çalışmayı istediğini söyledi. Açıklama, yasal sürecin yönetim içinde aktif olarak ele alındığını gösterdi.
Jet motoru bildirimi ve F-35 incelemesi birlikte değerlendirildiğinde, Trump yönetiminin Türkiye ile savunma ilişkilerini yeniden genişletmek istediği görülüyor. Ancak F-35 programı, sıradan bir savunma satışı gibi ilerleyemez. Programın teknoloji güvenliği, NATO uyumu ve Kongre denetimi dosyayı daha yüksek siyasi maliyetli hale getiriyor.
Kongre direnci satış sürecini sınırlayabilir
ABD Kongresi, Türkiye’nin S-400 sistemine sahip olduğu sürece F-35 satışına mesafeli duruyor. NYT haberinde yetkililerin, Trump’ın yasal ve kongresel engelleri nasıl yöneteceği konusunda görüş birliğine varmadığı belirtiliyor. Bu nedenle olası açıklama, doğrudan satış onayı yerine siyasi niyet bildirimi niteliği taşıyabilir.
Kongre’deki itirazların temelinde F-35’in teknik güvenliği bulunuyor. ABD’li yasa yapıcılar, Rus hava savunma sisteminin NATO teknolojileriyle aynı savunma mimarisi içinde bulunmasını riskli görüyor. Türkiye’nin S-400’leri elinde tutması, bu risk algısını canlı tutuyor.
F-35 dosyasında ilerleme için Washington’ın Ankara’dan S-400 konusunda somut güvence istemesi beklenebilir. Sistemin devre dışı bırakılması, üçüncü bir ülkeye taşınması veya benzer bir düzenleme masaya gelebilir. NYT haberinde bu mekanizmaya ilişkin kesin bir ayrıntı yer almadı.
Mektup teatisi ihtimali, diplomatik bir ara formül arayışına işaret ediyor. İki liderin siyasi irade göstermesi süreci hızlandırabilir. Buna karşın Kongre onayı, yasal sertifikasyon ve savunma güvenliği incelemeleri tamamlanmadan Türkiye’nin programa fiilen dönüşü kolay görünmüyor.
Piyasa savunma ilişkilerinde normalleşme sinyali arıyor
NYT iddiası, Türk savunma sanayi ve havacılık sektörü açısından siyasi risk primini etkileyebilecek bir haber akışı oluşturdu. Türkiye’nin F-35 programına yeniden erişimi, doğrudan askeri kapasite kadar tedarik zinciri ve savunma sanayi işbirlikleri üzerinden de önem taşıyor. Ancak sürecin hukuki engellere bağlı kalması, piyasaların temkinli fiyatlama yapmasına yol açabilir.
Ankara-Washington ilişkilerinde savunma kanallarının açılması, NATO içindeki koordinasyon açısından da kritik görülüyor. Türkiye, ittifakın güneydoğu kanadında stratejik konuma sahip bulunuyor. ABD ise Ankara ile savunma işbirliğini güçlendirmeyi, bölgesel güvenlik dosyalarında daha uyumlu bir zemin yaratma aracı olarak görebilir.
Buna karşın S-400 meselesi çözülmeden F-35 programına tam dönüş, Kongre’de sert itirazlarla karşılaşabilir. NYT’nin haberinde yer alan yetkililer arasında görüş ayrılığı vurgusu, yönetim içindeki belirsizliği de ortaya koyuyor. Trump’ın siyasi tercihi, yasal zorunlulukların yerine geçmeyecek.
Ankara zirvesi bu nedenle F-35 başlığında nihai karardan çok yön tayini üretebilir. Trump’ın Erdoğan’a vereceği mesaj, Türkiye’nin programa dönüşü için yeni bir diplomatik sürecin başlangıcı olabilir. Ancak sonuç, S-400’lerin statüsü, Kongre’nin tutumu ve iki ülke arasındaki güvenlik müzakerelerinin seyrine bağlı kalacak.
