Pentagon'un en pahalı silah programı olarak gösterilen F-35 savaş uçaklarında alarm veren bir tablo ortaya çıktı. ABD Hükümet Sorumluluk Ofisi'nin (GAO) yayımladığı rapora göre, milyarlarca dolarlık yatırımlara rağmen bakım, yedek parça ve yazılım sorunları nedeniyle filodaki her dört F-35'ten yalnızca biri tüm görevlerini eksiksiz yerine getirebiliyor.
Savunma harcamalarının en büyük kalemlerinden biri olan F-35 savaş uçağı programında alarm zilleri çalıyor.
ABD Hükümet Sorumluluk Ofisi (GAO) tarafından yayınlanan yeni bir rapora göre, F-35 filosunun büyüklüğü iki katına çıkarken, bakım ve lojistik sisteminin çökmesi nedeniyle her 4 uçaktan sadece 1’i tüm görevlerini yerine getirebilecek kapasiteye sahip.
GAO, parça kıtlığı ve yazılım krizleri yaşayan programı ayağa kaldırmak için 2031 yılına kadar 13,7 milyar dolarlık ek bir faturanın kapıda olduğunu açıkladı.
GÖREV YETKİNLİK ORANLARINDA SERBEST DÜŞÜŞ
Resmi bulgulara göre, F-35 filosunun genel harbe hazırlık oranları son birkaç yılda dramatik bir şekilde geriledi. Jetlerin kendilerine verilen görevlerden en az birini yapabilme durumunu gösteren "görev yetkinlik oranı", 2021 mali yılında yüzde 67 seviyesindeyken 2025 mali yılında yüzde 44'e kadar düştü. Uçağın hiçbir kısıtlama olmaksızın tüm görevlerini eksiksiz yerine getirebildiği "tam görev yetkinlik oranı" ise aynı dönemde yüzde 38’den yüzde 25’e çakıldı.
BAKIM SİSTEMİ İKİ KAT BÜYÜYEN FİLOYU TAŞIYAMADI
Hava Kuvvetleri yetkilileri, bu tarihi düşüşün arkasındaki ana nedenleri yazılım gecikmeleri, parça sıkıntısı ve kronik korozyon sorunları olarak açıklıyor.
F-35 filosu son birkaç yılda 450 uçaktan 800’ün üzerine çıkarak iki katından fazla büyüdü. Ancak bu hızlı büyüme, yedek parça tedarik zincirini ve bakım altyapısını aşırı yükleyerek felç etti. Üretici firma Lockheed Martin’in yaptığı bir araştırma, tedarikçilerin orduya yetiştiremediği 48 kritik parça olduğunu ortaya koydu. Bu parçaların başında, uçakların uzun süre hangarda kalmasının ve yere indirilmesinin bir numaralı sebebi olan pilot kokpit kanopileri (cam tavanı) geliyor.
F-35 Ortak Program Ofisi (JPO), bu lojistik enkazı toparlayabilmek amacıyla resmi olarak "Küresel Destek Çözümü Sıfırlama" (Global Support Solution Reset) adını verdiği yeni bir kurtarma planı başlattı. 2030 yılına kadar görev yetkinliğini yüzde 80'e, tam görev yetkinliğini ise yüzde 65'e çıkarmayı hedefleyen bu stratejinin maliyeti ise oldukça kabarık. JPO, 2031 mali yılına kadar ordunun planlanan bütçenin üzerine 13,7 milyar dolar daha ek harcama yapması gerekeceğini öngörüyor. Üstelik yetkililer, durumun düzelmeden önce daha da kötüleşeceği ve gerçek bir toparlanmanın ancak 2026'nın sonlarında başlayabileceği konusunda GAO'yu uyardı.
Diğer yandan rapora göre JPO, 2020-2023 yılları arasında harbe hazırlık oranlarını ve parça tedarikini iyileştirmesi için ayrılan 269 milyon dolarlık teşvik bütçesinin 114 milyon dolardan fazlasını Lockheed Martin’e ödedi.
Göstergeler sürekli kötüye gitmesine rağmen, şirketin kontrolü dışındaki faktörler gerekçe gösterilerek başarı oranlarının formüllerle kağıt üzerinde yukarı doğru düzeltildiği anlaşıldı. Ayrıca JPO’nun bu teşvik ödemelerine dair resmi ve tutarlı hiçbir kayıt tutamadığı, incelemeler sırasında denetçilere üç farklı hesap tablosu sunduğu belirlendi. Diğer ana üretici Pratt & Whitney ise motor sürdürülebilirlik hedeflerini yakalayarak bu eleştirilerin dışında kaldı.
Milyar dolarlık F-35 programı bu devasa lojistik ve mali krizlerle boğuşurken, daha önce programdan çıkarılan Türkiye’nin attığı adımlar Washington’da yakından takip ediliyor. ABD Hava Kuvvetleri İstihbarat Dairesi Eski Başkanı Emekli Korgeneral David A. Deptula, geçtiğimiz aylarda katıldığı havacılık toplantısında Türkiye'nin Eurofighter Typhoon hamlesine değinerek çarpıcı bir itirafta bulunmuştu.
Deptula, Türkiye’nin F-35 programından vazgeçirilmesinin ABD’nin bölgedeki nüfuzuna ciddi bir darbe vurduğunu, Ankara’nın ise F-35’in bakım maliyetleri ve yedek parça bağımlılığı gibi kronik sorunlarından uzak durarak kazançlı çıktığını belirtti.
Ankara, Birleşik Krallık, Katar ve Umman üzerinden gerçekleştirdiği 4.5. nesil çift motorlu Eurofighter hamlesiyle, hem NATO standartlarında kalarak Batı sistemleriyle uyumunu korudu hem de milli savaş uçağı KAAN devreye girene kadar hava üstünlüğünü garanti altına alan güçlü bir ara çözüm üretti.
