Avrupa bu yıl tarihinin en sıcak yazlarından birini yaşarken, bilim insanları aşırı sıcakların artık istisna değil "yeni normal" haline geldiği uyarısında bulunuyor.
Almanya, Çekya ve Polonya'da sıcaklıkların 40 dereceyi aşması ulaşım altyapısında aksamalara yol açarken, Fransa'da bazı bölgelerde termometreler 44 dereceyi gördü. Uzmanlara göre bu tür sıcak hava dalgaları, insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle artık çok daha sık ve daha şiddetli yaşanıyor.
Al Jazeera'nın aktardığı World Weather Attribution (WWA) verilerine göre, bugün yaşanan sıcak hava dalgalarının görülme olasılığı 2003 yılına kıyasla onlarca hatta yüzlerce kat arttı. 50 yıl önce ise bu ölçekte sıcaklıkların yaşanması neredeyse imkansızdı.
Aşırı sıcakların halk sağlığı üzerindeki etkisi de giderek ağırlaşıyor. Lancet Countdown Europe verilerine göre yalnızca 2024 yılında Avrupa'da yaklaşık 62 bin kişi sıcaklığa bağlı nedenlerle hayatını kaybetti.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Avrupa Direktörü Hans Kluge, sıcaklığa bağlı ölümlerin 1990'lardan bu yana her yıl ortalama milyon kişi başına 52 arttığını belirtiyor. Kluge'ye göre Avrupa'daki konutların büyük bölümü soğuk iklime göre inşa edildiği için sıcak hava dalgalarına karşı yeterli koruma sağlamıyor.
Bu nedenle hükümetlerin sıcak hava dalgalarını olağanüstü durum olarak değil, her yıl beklenen bir halk sağlığı sorunu olarak ele alması gerektiğini vurguluyor.
AVRUPA'DA ISINMA ORTALAMANIN İKİ KATI
Reading Üniversitesi'nden iklim bilimci Akshay Deoras, Avrupa'nın 1980'lerden bu yana dünya ortalamasının yaklaşık iki katı hızla ısındığını ifade ediyor.
WWA'nın modellemelerine göre mevcut sera gazı emisyonları devam ederse, bu büyüklükteki sıcak hava dalgaları birkaç on yılda bir görülecek ve bugün "aşırı" kabul edilen sıcaklıklar yüzyılın ortalarında sıradan bir yazın parçası haline gelecek.
Uzmanlara göre mevcut sıcak hava dalgasının doğrudan nedeni atmosferde oluşan ve günlerce aynı bölgede kalan yüksek basınç sistemi, yani "ısı kubbesi".
Bu meteorolojik olay yeni değil. Ancak Avrupa'nın genel sıcaklık seviyesi yükseldiği için aynı hava sistemi artık geçmişe göre çok daha yüksek sıcaklıklar üretiyor.
İklim bilimciler ayrıca bugün yaşanan sıcaklıkların, onlarca yıl önce atmosfere salınan sera gazlarının gecikmeli etkisi olduğuna dikkat çekiyor.
Copernicus'un Avrupa İklim Durumu 2025 raporuna göre kıtanın yüzde 95'inden fazlasında geçen yıl sıcaklıklar ortalamanın üzerinde gerçekleşti.
Alpler'deki buzullar rekor düzeyde küçüldü. Avrupa denizlerinde şimdiye kadarki en yüksek yüzey suyu sıcaklıkları ölçüldü.
GERİ DÖNÜŞ MÜMKÜN MÜ?
Uzmanlara göre bazı değişimler artık kalıcı hale geldi.
Özellikle Alpler'deki buzulların önemli kısmı geri döndürülemeyecek ölçüde eridi. Bu durum yaz aylarında Avrupa'nın büyük nehirlerini besleyen su kaynaklarını kalıcı biçimde azaltıyor.
Bununla birlikte bilim insanları geleceğin tamamen belirlenmediğini vurguluyor.
Atmosfere salınmayan her ilave karbon emisyonu, gelecekte yaşanacak sıcak hava dalgalarının şiddetini azaltabiliyor. Yeraltı suyu rezervleri gibi bazı doğal sistemlerin ise doğru politikalarla toparlanma şansı bulunuyor.
Uzmanlar, etkileri azaltmak için şu adımların öncelikli olduğunu belirtiyor:
- Erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi,
- Yaşlılar ve kronik hastalar gibi risk gruplarının önceden belirlenmesi,
- Şehirlerin ve binaların aşırı sıcaklara dayanıklı hale getirilmesi,
- Değişen yağış düzenine uygun yeni su altyapılarının kurulması,
- Sera gazı emisyonlarının hızla azaltılması.
Uzmanlara göre Avrupa'da 2050 yılında "normal" kabul edilecek yaz mevsiminin nasıl şekilleneceği, bugünden alınacak iklim ve uyum politikası kararlarına bağlı olacak.
