Antarktika’nın buzları arasında yükselen ve dünyanın en güneyindeki aktif yanardağ olan Erebus, bilim dünyasını şaşırtmaya devam ediyor. Lav ve kül püskürtmesini beklediğimiz bu yanardağ, her gün atmosfere mikroskobik boyutta saf altın kristalleri salıyor.
Güney Kutbu’na bin 350 kilometre uzaklıktaki Ross Adası'nda bulunan Erebus, içinde sürekli kaynayan bir lav gölü barındırıyor ve bu lav kapısından yükselen gazlarla birlikte dışarıya altın saçıyor.
1991 YILINDA KANITLANDI: GÜNDE 80 GRAM ALTIN TOZU
Erebus'un atmosfere altın püskürttüğü, ilk kez 1991 yılında bilimsel bir dergi olan Geophysical Research Letters’da yayımlanan bir çalışmayla kanıtlandı. Araştırmalara göre yanardağ, her gün ortalama 80 gram ağırlığında mikroskobik altın tozu yayıyor.
Bu altın parçacıkları rüzgar akımlarıyla bin kilometre ve daha uzak mesafelere kadar taşınabiliyor. Çıplak gözle görülemeyecek kadar küçük olan bu parçacıklar, yanardağın gaz çıkışlarıyla birlikte doğrudan atmosfere karışıyor.
Bilim insanları, bu sürecin magma içerisindeki mineral bileşenlerin yüzeye çıkması ve volkanik gazlarla taşınmasıyla gerçekleştiğini belirtiyor.
ETNA VE KILAUEA DAHA ÇOK SALIYOR AMA EREBUS BENZERSİZ
Aslında volkanik gazlarda altın izine rastlanması tamamen sıra dışı bir durum değil. Daha önce Hawaii’deki Kīlauea ve İtalya’daki Etna gibi farklı yanardağlarda da kimyasal olarak altın izleri bulunmuştu.
Hatta bu yanardağların günlük bazda Erebus'a kıyasla çok daha yüksek miktarlarda altın salabildiği biliniyor. Ancak Erebus Yanardağı'nı diğer tüm volkanlardan ayıran temel özellik, altının atmosfere yayıldığı biçim ve benzersiz parçacık formu oluyor.
Erebus, yeryüzünde kristalize elemental altın parçacıkları püskürttüğü bilinen tek yanardağ olarak öne çıkıyor.
ELEKTRON MİKROSKOBU ALTINDAKİ KUSURSUZ ŞEKİLLER
Altının kaynama noktası volkanik sıcaklıklardan çok daha yüksek olduğu için altın burada su gibi buharlaşmaz ve gazlardaki klor veya kükürt içeren bileşiklere tutunarak yukarı taşınır.
Erebus'u inceleyen araştırmacılar, krater çevresindeki kardan, gaz bulutundan ve hatta bin kilometre uzaklıktaki troposferden örnekler topladı. Elektron mikroskobu altında incelenen bu parçacıkların, diğer yanardağlardaki gibi düzensiz lekeler halinde değil, neredeyse kusursuz geometrik şekillere sahip, yaklaşık 60 mikrometre büyüklüğünde parıltılı kristaller olduğu görüldü.
30 YILI AŞKIN SÜREDİR ÇÖZÜLEMEYEN GİZEM
Altının bu gaz bileşiklerinden nasıl ayrışıp kusursuz kristallere dönüştüğü ise henüz tam olarak çözülebilmiş değil. Bir teoriye göre, klor içeren bileşiklerle taşınan altın, gazların aniden soğumasıyla kristalleşerek Antarktika buzlarının üzerine düşüyor. Ancak gazdaki altın miktarının çok az olması, havada bu kadar kusursuz kristallerin kendiliğinden oluşmasını zorlaştırıyor.
Diğer bir teoriye göre ise altın kristalleri lav gölünün yüzeyindeki kabukta yavaş yavaş şekilleniyor ve ardından yükselen gazlar tarafından havaya uçuruluyor. Keşfin üzerinden otuz yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen, Erebus’un kimyası ve bu eşsiz doğa olayına nasıl zemin hazırladığı gizemini koruyor.
