DİSK Araştırma Merkezi'nin “İşçi Sınıfının Geçim Krizi: Asgari Ücret, Vergi, Emeklilik” raporu, ücretlilerin ve emeklilerin gelir kaybının derinleştiğini ortaya koydu.
Rapora göre asgari ücret açlık sınırının altında, yoksulluk sınırının ise dörtte biri düzeyinde kaldı. Asgari ücretin kişi başına milli gelire oranı 1974’te yüzde 80,6 iken 2026’da yüzde 45,7’ye geriledi. Asgari ücretlinin 2005’ten bu yana yaklaşık 23 Cumhuriyet altını tutarında kayıp yaşadığı hesaplandı.
Türkiye’de asgari ücretin yüzde 5 fazlası ve altında ücretle çalışanların oranı yüzde 35’e yaklaşırken, her 100 çalışandan 15’inin asgari ücretin altında çalıştırıldığı belirtildi. Türkiye, asgari ücretin yaygınlığı açısından Avrupa ülkeleri arasında ilk sırada yer aldı.
Toplu iş sözleşmesi kapsamındaki çalışanların aylık ortalama brüt kazancının, kapsam dışındaki işçilerden yüzde 91,9 daha yüksek olduğu kaydedildi. Buna karşın Türkiye’de toplu iş sözleşmesi kapsamı yüzde 10 düzeyinde kalırken, birçok Avrupa ülkesinde bu oran yüzde 60’ın üzerinde bulunuyor.
İşçiler yılın üç ayını vergi için çalışıyor
Raporda, ücretler üzerindeki vergi ve kesinti yükünün yıl içinde yüzde 21,6'dan yüzde 29,7'ye çıktığı belirtildi. İşçilerin brüt ücretlerinin ortalama dörtte birinden fazlasının vergi ve kesintilere gittiği, yılın yaklaşık üç ayının bu ödemeler için çalışılarak geçirildiği ifade edildi.
Gelir vergisinin ilk tarife diliminin 190 bin TL olduğu, dilimler 2000 yılından itibaren asgari ücret oranında artırılsaydı bu sınırın 658 bin TL’yi aşacağı hesaplandı.
Toplanan her 100 TL verginin 64 TL’sinin dolaylı vergilerden geldiği belirtilirken, vergi gelirleri içinde işçilerin payının yüzde 19,6, şirketlerin payının ise yüzde 13,1 olduğu bildirildi.
Emekli aylıklarının milli gelirdeki payı azaldı
Ortalama emekli aylığının asgari ücrete oranı 2002’de yüzde 122 iken 2025’te yüzde 84’e düştü. Ortalama emekli aylığının kişi başına milli gelire oranı da aynı dönemde yüzde 46,4’ten yüzde 31,6’ya geriledi.
Düşük aylıklar nedeniyle çalışan veya iş arayan emeklilerin oranı 2002’de yüzde 36,6 iken 2025’te yüzde 69,5’e yükseldi. Raporda, bu verinin her üç emekliden ikisinin çalışmak zorunda kaldığını gösterdiği belirtildi.
